İnsanın İradesi ve Kader

İnsan; akıllı ve irade sahibi olması bakımından diğer canlılardan farklı yaratılmıştır. Bu durum onu davranışlarından sorumlu kılar. Kader de insanın akıl, irade ve sorumluluk sahibi olmasıyla yakından ilgilidir.

İradeİradeDileme, tercih etme, karar verme ve bunun için gerekli güç ve yeteneğe sahip olma; dileme, tercih etme, karar verme ve bunlar için gerekli güç ve yeteneğe sahip olmayı ifade eder. İrade külli ve cüzi olmak üzere ikiye ayrılır.

Cüzi İrade ve Külli İrade

Cüzi iradeCüzi iradeAllah'ın insana verdiği sınırlı özgürlük ve tercih etme kabiliyeti, Allah (cc) tarafından insana verilen sınırlı özgürlük ve tercih etme kabiliyetidir. Yürümek, oturmak, konuşmak, çalışmak, ibadet etmek, iyi ya da kötü olandan birini seçmek insanın cüzi iradesiyle yaptığı davranışlardır.

Külli iradeKülli iradeAllah'ın mutlak ve sınırsız iradesi; her şeye hâkim olan irade ise Allah'ın (cc) istediğini dilemesi ve seçmesi demek olan mutlak ve sınırsız iradesidir. Vücudumuzdaki sistemlerin irademizden bağımsız çalışması; hangi anne babadan, hangi ırktan ve nerede doğacağımız; boyumuz, göz ve saç rengimiz gibi fiziki özellikler külli irade kapsamındadır. İnsan, tercih edemediği bu durumlardan sorumlu tutulmaz.

İnsanın Tercihi ve Allah'ın İlmi

Yüce Allah, insana iyiyi kötüden, doğruyu yanlıştan ayırt edecek özellikler vermiştir. İnsan kendi iradesiyle doğru ya da yanlışı tercih eder; onun tercihlerine göre de Allah (cc) o fiilleri yaratır. Allah sonsuz bilgisiyle insanın hangi davranışı seçeceğini önceden bilir; ancak bu bilgisinin kişinin tercihi üzerinde bir etkisi yoktur.

"Kim doğru yolu seçerse bunu ancak kendi iyiliği için seçmiş olur; kim de doğruluktan saparsa kendi zararına sapmış olur. Hiçbir günahkâr, başkasının günah yükünü üstlenmez..."
(İsrâ suresi, 15. ayet)

Sorumluluk

SorumlulukSorumlulukKişinin kendi davranışlarının ya da yetki alanına giren bir olayın sonuçlarını üstlenmesi; kişinin kendi davranışlarını veya yetki alanına giren bir olayın sonuçlarını üstlenmesidir. Sorumluluk, hesap vermeyi de beraberinde getirir.

İnsan; kaderi suçlayarak "Alın yazım buymuş, talihim karaymış." gibi kalıplaşmış bahanelerle sorumluluktan kurtulamaz. Kişi; aklı, ilmi ve iradesi sayesinde tercihlerini doğru yönde yaparak, seçimlerinin onu mükâfata mı yoksa cezaya mı götüreceğinin farkında olmalıdır.