Budizm
Tarihsel Gelişimi ve Yaygın Olduğu Bölgeler
Budizm, MÖ 6. yüzyılda yaşadığına inanılan Buda'nın görüşlerine dayanan ve Hinduizm'e tepki olarak ortaya çıkan bir dindir. Buda'nın asıl adı Siddharta Gautama'dır. Kast sisteminde kşatriyalar sınıfında bir prens olarak dünyaya gelmiş; maddi rahatlığına rağmen mutluluk arayışıyla saray hayatını terk etmiştir. Bir incir ağacının altında düşünce hâlindeyken "aydınlanmaya" ulaştığı rivayet edilir; bu yüzden ona "uyanmış / aydınlanmış" anlamında Buda denmiştir.
Günümüzde Budizm; Çin, Japonya, Tayland, Myanmar, Sri Lanka, Tibet, Kore gibi Güney ve Doğu Asya ülkelerinde yaygındır. Yaklaşık 450 milyon mensubu olduğu tahmin edilir.
İnanç Esasları
Budizm'in ilk dönemlerinde yaratıcı bir tanrı inancı yoktur; zamanla Buda tanrısal bir figür hâline getirilmiştir. Budizm'de triratna'Üç cevher' anlamına gelen Budizm'in üç iman esası (üç cevher) denilen üç iman esası vardır: "Buda'ya sığınırım, Dharma'ya (Buda'nın öğretileri) sığınırım, Sangha'ya (rahipler topluluğu) sığınırım."
Öne çıkan diğer inanç unsurları:
Dört Temel Hakikat: Acı, hayatın temel özelliğidir; acının nedeni arzulardır; acı, arzulardan vazgeçince sona erer; bunun yolu Sekiz Dilimli Yol'u izlemektir.
Sekiz Dilimli Yol: doğru bilgi, doğru düşünce, doğru konuşma, doğru davranış, doğru meslek, doğru çaba, doğru gözetim ve doğru konsantrasyon.
Karma ve Nirvana: Nirvana, insanın tüm acılardan, isteklerden ve karma çarkından kurtulmasıdır; Budizm'in nihai hedefi kişiyi nirvanaya ulaştırmaktır.
Kutsal Metinleri, Ritüelleri ve Sembolleri
Buda geride kutsal bir metin bırakmamıştır; ölümünden sonra sözleri toplanarak Tripitaka (üç sepet) adlı metinler yazılmıştır.
Ritüellerin nesnesi Buda'dır ve çoğunlukla bireyseldir; belirli bir haftalık ritüel günü yoktur. Budistler istedikleri vakit Buda heykeli veya bir sembol önünde kutsal metin okur. Her ayın yeni ay ve dolunay günlerinde meditasyon yapılır. Dünya genelinde kutlanan üç festival: Vesak, Bodi ve Nirvana. Dinî yapılara genellikle vihara (ayrıca stupa, pagoda) denir. Başlıca semboller: sekiz dilimli yolun sembolü Dharma Çarkı (Dharmaçakra), mandala, meditasyon aleti vajra (dorje).
Kısa Kontrol
1. Budizm'in kurucusu kabul edilen kişinin asıl adı nedir?
2. Budizm'de insanın tüm acılardan, isteklerden ve karma çarkından kurtulmasını ifade eden, dinin nihai hedefi olan kavram hangisidir?
3. Budizm'in kutsal metinlerine Tripitaka (üç sepet) denir.