Tasavvufi Düşüncenin Oluşumu
TasavvufGüzel ve ulvi huyları kazanma, çirkin huylardan uzaklaşma çabası, sözlükte saf olmak anlamına gelir; terim olarak güzel huyları kazanma ve çirkin huylardan uzaklaşma çabasıdır. Tasavvufu benimseyenlere sufi (mutasavvıf) denir. Mutasavvıflara göre tasavvufun asli kaynağı Kur'an-ı Kerim, Hz. Peygamber ve sahabenin örnek yaşamıdır.
"Nefsini kötülüklerden arındıran kurtuluşa ermiştir."
(Şems suresi, 9. ayet)
Hz. Peygamber'in vefatından sonra fetihlerle gelen maddi güç bazı Müslümanları sade yaşam tarzından uzaklaştırınca, bir kısım Müslüman Hz. Peygamber'in ahlakını ve sade hayatını örnek alarak yardımlaşma, fedakârlık, kanaatkârlık gibi değerleri öne çıkarmıştır. Bu anlayış zamanla tasavvuf düşüncesinin doğuşuna zemin hazırlamıştır.
Tasavvufi Düşüncenin Gelişim Dönemleri
| Dönem | Zaman Aralığı | Öne Çıkan Şahsiyetler |
|---|---|---|
| Züht Dönemi | Hz. Peygamber, sahabe ve hicri II. asra kadar | Hasan Basri, Rabia Adeviyye |
| Tasavvuf Dönemi | Hicri II. asrın sonu – tarikatların kurumsallaşmasına kadar (~4 asır) | Zünnun Mısri, Bayezid Bistami, Cüneyd Bağdadi, Gazali |
| Tarikat Dönemi | Hicri VI. asır ve sonrası | Abdulkadir Geylani, Ahmed Yesevi, Ahmed Rıfai, İbnülarabi, Mevlana |
Züht, dünyayı terk edip çalışmayı bırakmak değil; ahireti unutmadan dünyaya esir olmamaktır. Hasan Basri'de korku ve hüzün ağır basarken Rabia Adeviyye ile züht anlayışı Allah sevgisine dayalı bir şekle dönüşmüştür. Tasavvuf Dönemi'nde tasavvuf kendine özgü terim ve teorisiyle bir ilim hâline gelmiş; Tarikat Dönemi'nde ise teoride "tasavvuf" denen bu akım, pratik hayatta "tarikat" adını almıştır.
Kısa Kontrol
1. Tasavvufu benimseyen kimselere ne ad verilir?
2. Tasavvufi düşüncenin gelişim dönemlerinden hangisinde tarikatlar kurumsallaşmıştır?
3. Mutasavvıflara göre tasavvufun asli kaynağı Kur'an, Hz. Peygamber ve sahabenin örnek yaşamıdır.