Zekât ve Sadaka İbadeti

İslam, paylaşma ve yardımlaşmayı ibadet kabul eder. Bu ibadetler zekât, infak ve sadakadır.

ZekâtZekâtSözlükte temizlenmek, çoğalmak, bereket; terim olarak zengin Müslümanların malının belirli bir bölümünü ibadet niyetiyle Kur'an'ın belirlediği yerlere vermesi; İslam'ın beş şartından biridir. Zengin Müslümanların her yıl mallarından ve paralarından bir miktarını, ibadet niyetiyle fakirler başta olmak üzere Kur'an-ı Kerim'in belirlediği yerlere vermesidir. Zekât; ergenlik çağına gelmiş, akıllı, hür ve zengin Müslümanlara farzdır.

"İslam beş esas üzerine kurulmuştur: Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in Allah'ın Resulü olduğuna şahitlik etmek, namazı dosdoğru kılmak, zekât vermek, hac etmek ve ramazan orucunu tutmak."
(Müslim, İman, 21)

Nisap ve Zekât Oranları

NisapNisapZekât, hac ve kurban gibi ibadetleri yerine getirmek için Allah ve Resulü tarafından belirlenen mali yeterlilik ve zenginlik ölçüsü; zekât gerektiren mallarda belirlenen zenginlik ölçüsüdür. Temel ihtiyaçlardan (yeme, içme, barınma, giyinme, sağlık, eğitim, ulaşım) zekât verilmez.

Altın, gümüş, para ve ticaret malı: Nisap miktarına ulaşan malın kırkta biri zekât olarak verilir.
Küçükbaş hayvanlar: En az 40 hayvana sahip olmak gerekir.
Toprak ürünleri: Masraf yoksa ürünün onda biri, masraf varsa yirmide biri hasat zamanı verilir; buna öşüröşürToprak ürünlerinden verilen zekât; 'onda bir' anlamına gelir denir.
Madenler: Nisap aranmaz; çıkarılan madenin beşte biri verilir.

Zekât Kimlere Verilir?

Zekâtın verileceği kişiler Tevbe suresinin 60. ayetinde sıralanır: yoksullar (fakirler), miskinler, zekât toplayan memurlar, kalpleri İslam'a ısındırılmak istenenler, köleler, borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalanlar.

Kişi; çocuklarına, torunlarına, anne, baba, dede ve ninesine zekât veremez; çünkü onların ihtiyacını karşılamak zaten görevidir. Bunların dışındaki ihtiyaç sahibi akrabalara zekât verilebilir.

İnfak

İnfakİnfakAllah rızası için, nimetlere şükrün göstergesi olarak yapılan her türlü harcama ve bağış; kişinin Allah tarafından kendisine verilen nimetlere şükrünü göstermek için harcama yapması ve bağışta bulunmasıdır. Bu yönüyle infak, farz olan zekâtı ve gönüllü yapılan her çeşit hayrı kapsar.

"Sevdiğiniz şeylerden Allah yolunda harcamadıkça gerçek iyiliğe asla erişemezsiniz. Her ne harcarsanız Allah onu hakkıyla bilir."
(Âl-i İmrân suresi, 92. ayet)

İslam toplumlarında infak kültürün bir parçası olmuş; vakıflar aracılığıyla şifahaneler, aşevleri, okullar, yollar ve çeşmeler yapılmıştır.

Sadaka ve Sadaka-i Câriye

SadakaSadakaAllah'ın hoşnutluğunu kazanmak amacıyla yapılan her türlü hayırlı iş; hem maddi hem manevi yardımı kapsar; Allah'ın hoşnutluğunu kazanmak amacıyla yapılan hayırlı işlerin tamamıdır. Sadaka verecek kişinin zengin olması gerekmez; bir güler yüz ya da bir güzel söz de sadakadır. Hz. Peygamber, "Kişinin ailesi için yaptığı harcama da sadakadır." buyurmuştur.

Sadaka-i câriyeSadaka-i câriyeKişi öldükten sonra da sevabı kesintisiz devam eden sadaka; kesintisiz devam eden sadakadır. Hz. Peygamber, "Âdemoğlu öldüğü zaman ameli kesilir. Üç şey bunun dışındadır: Sadaka-i câriye, faydalı ilim ve kendisine dua eden hayırlı evlat." buyurmuştur. Yol, köprü, çeşme, okul, hastane ve cami yaptırmak; faydalı kitap yazmak sadaka-i câriyedir.

Fıtır Sadakası (Fitre)

Sadaka çeşitlerinden biri de fıtır sadakasıfıtır sadakasıNisap miktarı mala sahip Müslümanların ramazan ayında, aile fertleri adına vermekle yükümlü oldukları vacip sadaka; fitre de denirdır (fitre). Nisap miktarı mala sahip Müslümanların yılda bir kez ramazan ayında vermesi vaciptir. Ailenin bütün fertleri adına verilir; küçük çocukların fitresini aile büyükleri öder.

Fitre miktarı bir kişinin günlük yemek masrafı kadardır ve alt sınırı ülkemizde her yıl Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından belirlenir. Bu sadaka, bayram namazı vaktine kadar ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmalıdır.

Bütün ibadetlerde olduğu gibi zekât, infak ve sadakada da gösterişten uzak durulmalı ve yalnızca Allah rızası gözetilmelidir. Kur'an-ı Kerim'de sadakaları "başa kakmak ve gönül kırmak suretiyle" boşa çıkarmamak emredilir (Bakara suresi, 264. ayet).