Ahlakın Temel Unsurları
Bir davranışın ahlaki olarak değerlendirilebilmesi için bazı temel unsurların bulunması gerekir. Bu unsurlar aynı zamanda insanı sorumlu bir varlık kılan özelliklerdir.
Akıl
Akıl, iyi ile kötüyü, doğru ile yanlışı ayırt etme gücüdür. Aklı olmayan veya aklını kullanamayacak durumda olan kişi ahlaki bakımdan sorumlu tutulmaz. Ahlaklı davranış, önce doğru düşünmeyi gerektirir.
İrade ve Özgürlük
İradeSeçenekler arasından özgürce seçim yapabilme gücü, insanın seçim yapabilme gücüdür. Bir davranışın ahlaki değeri, kişinin onu zorlama altında değil, özgürce seçmiş olmasıyla ortaya çıkar. Zorla yaptırılan bir iyilik, yapan kişiye ahlaki erdem kazandırmaz.
"Ona (nefse) kötülüğü ve ondan sakınmayı ilham edene andolsun ki, nefsini arındıran kurtuluşa ermiştir."
(Şems suresi, 91/8-9)
Vicdan
VicdanKişinin davranışlarının iyi mi kötü mü olduğunu içten değerlendiren manevi duygu, insanın içindeki ahlaki ölçüdür. Doğru davrandığında huzur, yanlış davrandığında rahatsızlık hissettiren bu duygu, kişiyi kendi kendini denetlemeye yöneltir.
Niyet
NiyetBir davranışın hangi amaçla yapıldığını kalben belirleme, davranışın ahlaki değerini belirleyen iç etkendir. Aynı davranış, iyi bir niyetle yapıldığında erdem, kötü bir niyetle yapıldığında kusur olabilir. Hz. Peygamber, "Ameller ancak niyetlere göredir" buyurmuştur.
Sorumluluk
Akıl, irade ve özgürlük sahibi olan insan, seçimlerinden sorumluYaptığı davranışların sonuçlarını üstlenme ve bunlardan hesap verebilir olmadur. Ahlaki sorumluluk hem topluma hem de Allah'a karşıdır.
Kısa Kontrol
1. Bir davranışın ahlaki değeri neden kişinin onu özgürce seçmiş olmasına bağlıdır?
2. "Ameller ancak niyetlere göredir" hadisi ahlakın hangi unsurunu öne çıkarır?
3. Aklını kullanamayacak durumda olan bir kişi, ahlaki bakımdan sorumlu tutulmaz.