İslam Medeniyetinde Bilim ve Düşüncenin Gelişimi

Medeniyet, insanların bir nesilden diğerine aktardıkları siyasal, sosyal, ekonomik faaliyetler; kurumlar, değerler ve kavramların oluşturduğu bütündür. İslam medeniyetinin temelinde bilgi (ilim) kavramı bulunduğu için bu medeniyet "bilimsel medeniyet" olarak nitelendirilebilir.

İslam bilim ve düşünce süreci öncelikle vahiyle başlamış; Kur'an ve sünnetin ilme teşvik eden buyrukları Müslümanları önce dinî ilimlere (tefsir, hadis, fıkıh, kelam), ardından fen ve sosyal bilimlere yöneltmiştir. Tercüme faaliyetleri Emeviler Dönemi'nde başlamış, Abbasiler Dönemi'nde (750-900) Sanskritçe, Pehlevice, Yunanca ve Süryaniceden birçok eser Arapçaya çevrilmiştir. Abbasi Halifesi Memun'un Bağdat'ta kurduğu Beytülhikme, bu tercüme faaliyetlerinin merkezi olmuştur.

İlim Dallarının Çeşitlenmesi ve Altın Çağ

Müslümanlar arasında ilim dalları o kadar çeşitlenmiştir ki bu dalların tasnifini yapmak üzere eserler yazılmıştır; en önemli sınıflandırmaları Farabi, Gazali, Taşköprizade ve Kâtip Çelebi yapmıştır. Farabi'nin tasnifinde dil ilmi, mantık, alet ilimleri (aritmetik, geometri, optik, gökyüzü bilimleri, musiki vb.), fizik-metafizik ve toplum ilimleri (hukuk, ekonomi-siyaset) yer alır.

İslam dünyasında VII. yüzyılda başlayan ilim ve düşüncenin gelişimi X. yüzyılda zirveye ulaşmış, Müslüman bilim insanları düşünce ve bilim tarihinde yaklaşık beş yüz yıl egemenliklerini sürdürmüştür. Bu dönem Avrupa'da "Karanlık Çağ" olarak anılırken İslam dünyası için "Altın Çağ" olmuştur. İslam bilim insanları buluş ve keşifleriyle Batı'daki Rönesans ve Reform hareketlerine öncülük etmiştir.