Türklerin Müslüman Oluşu
Türklerin Müslüman olması, onların tarih içinde eriyip yok olmalarını engellemiş; birlik ve beraberlik içinde büyük devletler kurma imkânı sağlamıştır. Türklerin İslam'ı benimsemesinde İslam'ın Türklerin karakterine ve ideallerine uygun olması (ahiret inancı, cihat ve alplık ülküsünün örtüşmesi) ile Müslümanlarla kurulan olumlu sosyal ve ticari ilişkiler etkili olmuştur. Ayrıca göçebe Türkler arasında derviş, veli ve erenlerin insan sevgisi, sabır ve tevekkül gibi ahlak ilkelerini vurgulayan tebliğ faaliyetleri de büyük rol oynamıştır.
İslamlaşma Süreci
Türklerin İslam'la ilk tanışma alanı Maveraünnehir (Seyhun ve Ceyhun nehirleri arası) olmuştur; Emeviler 706'da bu bölgeyi fethetmiştir. Ancak Emevilerin Arap olmayanları "mevali" sayıp değer vermemesi süreci yavaşlatmış; Ömer bin Abdülaziz döneminde İslam'ın tüm insanlığa gönderildiği vurgulanarak Türklerin kabulü hızlanmıştır. Talas Savaşı'nda (751) Türkler Çinlilere karşı Müslümanların yanında yer almış, bu olay ilişkilerin seyrini değiştirmiştir. X. yüzyılda Karahanlılar (Satuk Buğra Han önderliğinde) İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devleti olmuş, bu durum diğer Türk topluluklarını da etkilemiştir. Malazgirt Savaşı sonrası Anadolu'nun kapıları Türkmenlere açılmış, Selçuklular zamanında Anadolu'da, Osmanlılar zamanında ise Balkanlarda İslamiyet yayılmıştır.
Ribat, Fütüvvet ve Ahilik
RibatlarSınır boylarında askerî amaçla inşa edilen, zamanla tekke-zaviyeye dönüşen yapılar, önce sınır boylarında askerî amaçlı yapılar iken zamanla mutasavvıfların İslam'ı yayma merkezi olan tekke ve zaviyelere, ticaret yollarında ise kervansaraylara dönüşmüştür.
FütüvvetGençlik, erlik, yiğitlik anlamında; ahlaki değerleri ön planda tutan tasavvufi-mesleki bir birlik teşkilatı, Abbasiler Dönemi'nde ortaya çıkan ahlaki ve tasavvufi bir mesleki birliktir; Moğol istilası sonrası Anadolu'ya gelen âlim ve dervişler bu ahlak çerçevesinde Ahilik teşkilatını kurmuşlardır. Ahiler; göçmen Türkleri konuk etmiş, mesleksizlere eğitim vermiş, dinî eğitim sağlamış, cami-medrese-zaviye inşa etmiştir. İbni Battuta seyahatnamesinde ahilerin dayanışmasını ve konukseverliğini övgüyle anlatır. Ahiliğin katkıları: göçebelerin yerleşik hayata uyumu, göçmen Türklerin haklarının korunması, Anadolu'nun Türkleşmesi-İslamlaşması, sanatkâr ve tüccarların yerli halkla yarışabilir seviyeye gelmesi.
Kısa Kontrol
1. Türklerin İslamiyet ile ilk tanıştıkları, Seyhun ve Ceyhun nehirleri arasında kalan bölge hangisidir?
2. İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devleti olan, Satuk Buğra Han önderliğinde kurulan devlet hangisidir?
3. Ahilik teşkilatı, fütüvvet ahlakı çerçevesinde Anadolu'da kurulmuş bir dayanışma ve meslek örgütüdür.