İnsan ve Kader
KaderSözlükte gücü yetmek, planlamak, bir şeyin şeklini ve niteliğini belirlemek; terim olarak Allah'ın sonsuz ilmi ve kudretiyle evrende gerçekleşecek her şeyi önceden planlaması ve takdir etmesi, Allah'ın (cc) sonsuz ilmi ve kudretiyle evrende gerçekleşecek her şeyi planlaması, varlıkları dilediği şekilde yaratması, insanların özgür iradeleriyle yapacaklarını önceden bilip takdir etmesidir. KazaSözlükte hükmetme, karara bağlama; Allah'ın önceden takdir ettiği (kader) şeyin zamanı gelince gerçekleşmesi ise bu takdirin fiilen gerçekleşmesidir. Bir tohumun ne zaman filizleneceği ve nasıl bir ağaç olacağı kader; bu sürecin zamanı gelince gerçekleşmesi kazadır.
"O, yaratıp şekillendiren, ahenk veren ve düzene koyandır. O, (her şeyi) ölçüyle yapıp yönlendirendir."
(Âlâ suresi, 2-3. ayetler)
Kaderle İlgili Temel Kavramlar
Sünnetullah: Allah'ın evren ve içindeki varlıklarla ilgili koyduğu kurallar ve tabiat kanunlarıdır (fiziksel, biyolojik, toplumsal yasalar); değişmezdir.
Afet: İnsan müdahalesi olmadan meydana gelen zararlardır (deprem, sel, kuraklık); Allah'ın takdiriyle gerçekleşir ama insanın tedbir alma sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Rızık: Allah'ın bütün canlılara verdiği maddi-manevi nimetlerdir; Rezzak ismiyle ifade edilir. İnsan helal kazanç konusunda duyarlı olmalıdır.
Sabır: Zorlayan durumlar karşısında Allah'a sığınarak direnç göstermektir.
Ömür-Ecel: Ömür, doğumla ölüm arasındaki süre; ecel, bu sürenin Allah tarafından belirlenmiş sonudur ve değişmez.
Kaderle İlgili Diğer Kavramlar
Başarı-Başarısızlık: İnsanın hür iradesiyle gösterdiği çabanın sonucu Allah'ın takdiriyle gerçekleşir; ancak insan çalışmak ve doğru tercihte bulunmakla yükümlüdür.
Hidayet-Dalalet: Hidayet, Allah'ın doğru yolu göstermesi ve insanın bu yola yönelmesidir; dalalet ise bu yoldan sapmaktır. İnsan bu ikisi arasında özgür iradesiyle seçim yapar.
Hayır-Şer: Hayır, Allah'ın rızasına uygun faydalı tutumlar; şer ise yasaklanan, felakete sürükleyen davranışlardır. Görünüşte şer gibi algılanan zorluklar bazen insanı olgunlaştıran bir imtihandır.
Dua: Kulun Allah'a güçsüzlüğünü kabul ederek yardım dilemesidir; "ibadetin özüdür."
Tevekkül-Teslimiyet: Tevekkül, gerekli tedbiri alıp sonucu Allah'a bırakmak; teslimiyet ise sonucu kabullenip Allah'ın takdirine razı olmaktır. Hz. Peygamber "Önce deveni bağla, sonra Allah'a tevekkül et!" buyurmuştur.
Rıza: Allah'tan gelen her şeyden -sevindirici ya da üzücü- hoşnut olmaktır.
İmtihan: İnsanın dünyada nimet ve zorluklarla sınanmasıdır.
"Her nefis ölümü tadacaktır. Sizi bir imtihan olarak hayır ile de şer ile de deniyoruz…"
(Enbiya suresi, 35. ayet)
Kısa Kontrol
1. Allah'ın evren ve içindeki varlıklarla ilgili koyduğu, değişmez fiziksel/biyolojik/toplumsal kurallara ne ad verilir?
2. Gerekli tedbiri aldıktan sonra sonucu Allah'a bırakmayı ifade eden kavram hangisidir?
3. Kader, Allah'ın önceden takdir etmesini; kaza ise bu takdirin fiilen gerçekleşmesini ifade eder.