İslam Düşüncesinde Yorumlar

DinDinAllah tarafından peygamberler aracılığıyla gönderilen, insanları özgür iradeleriyle iyiye ve doğruya yöneltmeyi amaçlayan ilahi kurallar bütünü; Allah (cc) tarafından peygamberleri aracılığıyla gönderilen ilahi kurallar bütünüdür. Hz. Âdem'den Hz. Muhammed'e (sav) kadar bütün peygamberlere gönderilen dinin adı İslam'dır. İslam'ın temel ilkeleri vahiyle belirlendiği ve sünnetle hayata geçirildiği için değişmez; Müslümanlar için bağlayıcıdır.

İnsanların ilahi mesajı anlama ve yorumlama sürecinde ortaya koydukları görüşlere ise din anlayışıdin anlayışıİnsanların ilahi mesajı anlama ve yorumlama sürecinde ortaya koydukları görüşler; yorum içerdiği için kişiye ve zamana göre değişebilir denir. Din anlayışı bireyseldir; kişiye ve zamana göre farklılık gösterebilir.

İslam dininin temel kaynakları: Kur'an-ı Kerim ve Hz. Peygamber'in (sav) sünneti.

Din anlayışı (mezhep): İslam âlimlerinin (müctehidmüctehidDinî konularda Kur'an ve sünnetten hüküm çıkarabilecek bilgi ve yetkinliğe sahip âlim) dini anlama ve yorumlama çalışmaları sonucunda ortaya çıkan kollardır.

Mezhepler Nasıl Ortaya Çıktı?

Hz. Peygamber (sav) hayattayken Müslümanlar, merak ettikleri ve anlayamadıkları konuları O'na sordular; dini birinci ağızdan öğrendiler. Peygamberimizin vefatından sonra da Müslümanların dini öğrenme ve anlama çalışmaları devam etti. Bu arada İslam coğrafyası genişledi.

Müslüman âlimler (müctehidler); farklı bölgelerde ve farklı kültürlerde yaşayan yeni Müslümanlara İslam'ı anlatmak, ortaya çıkan yeni sorunlara Kur'an ve sünnet ışığında çözüm bulmak amacıyla hüküm çıkarma (ictihadictihadMüctehidin Kur'an ve sünnete dayanarak dinî bir meselede hüküm çıkarma çabası) çalışmaları yaptılar. Sonuçta insanların bilgi birikimlerine, anlayışlarına, kültürlerine ve yaşadıkları coğrafyalara göre farklı mezhepler ortaya çıktı.

Yorum Farklılıklarının Sebepleri

İnsanın yapısı: İnsanların zevkleri, alışkanlıkları, bilgi birikimi, meslekleri, kişilikleri ve tecrübeleri birbirinden farklıdır. Bu yüzden aynı ayeti farklı kişiler farklı biçimde yorumlayabilir.

Farklı kültür ve coğrafyalar: Hz. Peygamber'in vefatından sonra İslam geniş bölgelere yayıldı; Müslümanlar farklı kültürlerle tanıştı ve din anlayışları bulundukları yerin koşullarından etkilendi.

Kaynakların yorumlanması: Kur'an-ı Kerim'deki bazı ayetler ve Hz. Peygamber'in bazı uygulamaları farklı şekillerde yorumlanmıştır.

"Bu Kur'an, ayetlerini düşünsünler ve akıl sahipleri öğüt alsınlar diye sana indirdiğimiz mübarek bir kitaptır."
(Sâd suresi, 29. ayet)

Yorum Farklılıklarının Sebepleri (Ayrıntılı)

İnsanın yapısı: Mezheplerin farklı olmasında ilk etken, müctehidlerin yapısal özellikleridir. Bazı insanlar olaylara duygusal yaklaşırken bazıları mantığını ön plana çıkarır; hayat tecrübeleri, eğitim düzeyleri ve yaşları da farklıdır. Örneğin öğretmenimiz bir atasözünü açıklayan kompozisyon yazdırsa herkes farklı cümle ve örneklerle anlatır; kimsenin yazısı ötekine harfi harfine uymaz. Bu durum âlimlerin Kur'an ve sünneti yorumlarken farklı görüşler ortaya koymalarına sebep olmuştur.

Kültürel yapı: Müctehidler farklı toplumlarda ve kültürlerde yetişmiştir. Her toplumun örf, âdet ve kültür bakımından farklı yönleri vardır. Müctehidler yorum yaparken yaşadıkları toplumun özelliklerini, İslam'ın özüne aykırı olmayacak şekilde görüşlerine yansıtmış olabilirler.

Toplumsal değişim: Toplumlar sürekli değişir; insanlık tarım toplumundan sanayi toplumuna, oradan teknoloji toplumuna geçmiştir. Bu değişim insanların olaylara bakışını etkiler. Kur'an'ın hükümleri zamanla asla değişmez; değişen, âlimlerin yorumlarıdır (ictihadlar). Örneğin İmam-ı Azam Ebu Hanife'nin yaşadığı dönemde hoparlör, radyo ve televizyon yoktu; bu araçların ibadetlerde kullanımıyla ilgili yeni hüküm arayışları toplumsal değişimin sonucudur.

Farklılıklar Bir Zenginliktir

Dinin temel ilke ve hükümlerine bağlı kalınarak yapılan yorumlar, Müslümanlar için bir ayrılık değil zenginlik kabul edilir. Bu yorumlar; fıkıh, kelam ve tasavvuf gibi ilimlerin doğmasına vesile olmuş, dinin daha iyi anlaşılmasını ve farklı kültürlerdeki toplumlar tarafından kabul görmesini sağlamıştır. Farklı din anlayışlarının varlığı, toplumda farklılıklara saygı kültürünü ve kültürel zenginliği geliştirmiştir.

İslam'ın inanç, ibadet ve ahlakla ilgili konularında ortaya çıkan yorumlar zamanla sistemleştirilmiş ve mezhepmezhepSözlükte 'gidilecek yol, yöntem, ekol'; terim olarak âlimlerin dinin ayrıntılarına ilişkin konularda kendine özgü kural ve metotlarla oluşturdukları görüşler toplamı olarak isimlendirilmiştir.

İslam düşüncesindeki yorum biçimleri, ele aldıkları konulara göre üçe ayrılır:

İtikadi yorumlar: İnançla ilgilidir; İslam'ın inanç esaslarını daha iyi anlamak için yapılır.
Fıkhi yorumlar: İbadetle ilgilidir; ibadetlerin şartlarını, hükümlerini ve nasıl yapılacağını açıklar.
Tasavvufi yorumlar: Ahlakla ilgilidir; İslam'ı daha güzel yaşamayı ve temsil etmeyi amaçlar.

İtikadi Yorumlar

İtikatİtikatGönülden bağlanma, samimi olarak inanma; iman kavramıyla eş anlamlı, iman ile eş anlamlı kullanılır ve temelde tevhit inancına dayanır. Müslümanlar arasında itikadın temel konularında görüş farklılığı yoktur; farklılıklar iman-amel ilişkisi, Allah'ın sıfatları ve ahiretin ayrıntıları gibi konulardadır.

Eşarilik: Ebülhasan Eşari'nin görüşlerine dayanan itikadi mezheptir. Temel inanç konularının ancak vahiy yoluyla bilinebileceğini savunur. Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Kuzey Afrika, Endonezya ve Malezya'da yaygındır.

Matüridilik: Ebu Mansur Matüridi'nin (Semerkant'ın Matürit kasabası) görüşlerine dayanan itikadi mezheptir. İnanç konularını ele alırken akli delilleri ön planda tutar. Türkiye, Orta Asya, Hindistan ve Pakistan'da yaygındır.

İtikadi Mezhepler Nasıl Ortaya Çıktı?

İtikad: Sözlük anlamı "inanç"tır; İslam dinindeki inanç esaslarını inceleyen ilim dalına da bu ad verilir.

İslam’da inanç esasları: Allah'a, meleklere, kitaplara, peygamberlere, ahiret gününe, kader ve kazaya iman etmek.

İslam'ın ilk dönemlerinde Müslümanlar arasında itikadi konularda şüphe ve farklı düşünce yoktu; sahabe Hz. Peygamber'den öğrendiklerini tereddütsüz kabul ediyordu. Zamanla:

• Fetihler yoluyla İslam farklı coğrafyalara yayıldı.
• Farklı milletlerden ve kültürlerden birçok insan Müslüman oldu.
• Bu insanlar eski inançlarına ait bazı konuları İslam'a aitmiş gibi yaşamaya çalıştılar.
• Eski Yunan düşüncesine ait birçok felsefi eser Arapçaya çevrildi; "her şeye şüpheyle yaklaşma" anlayışı yaygınlaştı.

Bu gelişmeler üzerine âlimler, inanç esaslarını korumak ve ortaya çıkan şüpheleri gidermek için itikadi konuları akıl ve nakille açıkladılar; böylece itikadi mezhepler ortaya çıktı.

Kurucuların vefat tarihleri: Ebu Mansur Matüridi (öl. 944) · Ebülhasan Eşari (öl. 936)

Fıkhi Yorumlar

FıkıhFıkıhİnananların Allah'a, insanlara ve diğer varlıklara karşı hak ve sorumluluklarını ayrıntılı biçimde ele alan ilim; dinî hükümleri Kur'an ve sünnete dayanarak açıklayan ilimdir. Helal-haram ve farz ibadetler konusunda âlimler hemfikirdir; farklılıklar ayrıntılarda ortaya çıkmıştır.

Hanefilik: Ebu Hanife'nin (İmam-ı Azam) görüşlerine dayanır. Aklı kullanarak pratik ve uygulanabilir çözümler üretmeye önem verir. Başta Türkiye olmak üzere Irak, Suriye, Balkanlar, Türk Cumhuriyetleri, Afganistan ve Pakistan'da yaygındır.
Malikilik: Malik bin Enes'in görüşlerine dayanır; Medine halkının uygulamalarına önem verir. Kuzey Afrika'da yaygındır.
Şafiilik: İmam Şafii'nin (Muhammed bin İdris Şafii) görüşlerine dayanır. Türkiye'nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri ile Mısır, Endonezya ve Malezya'da yaygındır.
Hanbelilik: Ahmed bin Hanbel'in görüşlerine dayanır; hadis ilmi ağırlıklıdır. Suudi Arabistan, Katar ve Umman'da yaygındır.

Fıkhi Mezhepler Nasıl Ortaya Çıktı?

Fıkıh; ibadetler, evlenme, boşanma, miras ve ticaret gibi konuların hükümlerini delilleriyle ortaya koyan ilimdir. İslam'ın ilk yıllarında toplumsal hayat sadeydi; sahabe çözemediği konuları Hz. Peygamber'e danışıyordu, bu yüzden fıkhi mezhepler yoktu. Zamanla:

• Fetihlerle İslam farklı coğrafyalara yayıldı, farklı kültürlerden insanlar Müslüman oldu.
• Sosyal hayat gelişti; Hz. Peygamber zamanında olmayan sorunlarla karşılaşıldı.
• Müslümanlar bu sorunlarda müctehidlerden görüş istedi; müctehidler Kur'an ve sünnetten yola çıkarak çözümler üretti, fetvalar verdi.
• Bu görüşler zamanla sistemli hâle gelerek fıkhi mezhepler oluştu. Bölgelerin kültürleri ve hatta iklimleri de bunda etkili oldu.

Kurucuların vefat tarihleri: Ebu Hanife – İmam-ı Azam (öl. 767) · İmam Şafii (öl. 819) · Malik bin Enes (öl. 795) · Ahmed bin Hanbel (öl. 854)

Caferilik: İmam Cafer-i Sadık'ın (öl. 765) görüşleri çerçevesinde oluşan fıkhi mezheptir.

TasavvufTasavvufİnsana kulluk bilinci kazandırmayı hedefleyen, İslam'ın manevi yönünü öne çıkaran yorum biçimi; insanın kalbini kötü duygu ve düşüncelerden temizlemesini, Allah'a sevgi ve samimiyetle bağlanmasını amaçlayan bir yorum biçimidir. Merkezinde; kötü davranışları terk edip güzel huylar edinmek, kalp ve dille Allah'ı zikretmek ve Hz. Muhammed'in (sav) ahlakını hayata geçirmek yer alır. İslam'ın ahlaki değerlerini ön plana çıkaran kimseye mutasavvıfmutasavvıfİslam'ın ahlaki değerlerini ön plana çıkaran, ahlaklı bireyler yetiştirmeye çalışan kimse denir.

"Müminlerin iman açısından en mükemmel olanı, ahlakı en iyi olanıdır."
(Buhârî, Edeb, 39)

Tasavvufi Yorumlar Nasıl Ortaya Çıktı?

İslam'ın ilk dönemlerinde tasavvufi yorumlar yoktu; Müslümanlar Hz. Peygamber'in sade yaşamını bizzat gördükleri için lüks ve gösterişten uzak duruyor, Kur'an ahlakını titizlikle uygulamaya çalışıyorlardı.

• Hz. Peygamber'in vefatından sonra İslam toprakları genişledi, fetihlerin etkisiyle Müslümanlar zenginleşti.
• Bunun sonucunda İslam dünyasında lüks ve gösteriş arttı.
• Bazı âlimler, Hz. Peygamber ve sahabe dönemindeki hayat tarzına dönülmesi için eğitici çalışmalar yaptılar.
• Dünya malına kapılmamak, mal zenginliği yerine gönül zenginliği ve nefsi terbiye etmek gibi ilkeler öne çıktı; zamanla bu görüşler doğrultusunda tasavvufi yorumlar oluştu.

Başlıca Tasavvufi Yorumlar

Yesevilik: Ahmed Yesevi'nin (Kazakistan'ın Yesi/Türkistan kenti) görüşlerine dayanır. Tasavvufun hakikatlerini "hikmet" adı verilen şiirleriyle anlatmış; Divan-ı Hikmet adlı eseri kaleme almıştır. Yetiştirdiği öğrenciler Anadolu'nun İslamlaşmasında önemli rol oynamıştır.
Kadirilik: Abdülkadir Geylani'nin görüşlerine dayanır. Irak başta olmak üzere geniş bir coğrafyada kabul görmüştür.
Mevlevilik: Mevlana Celaleddin Rumi'nin (Belh doğumlu, Konya'ya yerleşmiştir) görüşleri çerçevesinde oluşmuştur. Eseri Mesnevî'dir. SemaSemaMevlevi dervişlerinin musiki eşliğinde dönerek Allah'ı zikretmeleri, önemli uygulamalarındandır.
Nakşibendilik: Bahaeddin Nakşibend'in (Buhara yakınları) düşünceleri çerçevesinde oluşmuştur; zikir önemlidir. Orta Asya başta olmak üzere geniş bir alana yayılmıştır.
Alevilik Bektaşilik: Bir sonraki kazanımda ayrıntılı ele alınmaktadır.

Tasavvufi Yorumları Yakından Tanıyalım

Yesevilik – Hoca Ahmed Yesevi (öl. 1167): Türkistan'ın Yesi kentinin Sayram kasabasında doğdu, küçük yaşta babasını kaybetti. İlk eğitimini Yesi'de aldı, ardından dönemin önemli ilim merkezi Buhara'da ilim tahsil etti. Memleketine dönerek ders verdi, birçok öğrenci yetiştirdi. İslam'ın inanç, ibadet ve ahlak esaslarını sade ve akıcı bir Türkçeyle yazdığı "hikmet" adlı şiirleriyle anlattı; bu şiirler halkın İslam'ı öğrenmesinde çok etkili oldu.
Önemli ilkeleri: dünya malına değer vermemek · Allah'ın emirlerine uymakta titiz davranmak · doğru sözlü ve dürüst olmak · kendini başkalarından üstün görmemek · cömert olmak · sır saklamak · Allah'ın rahmetinden ümit kesmemek · misafire ikram etmek · yumuşak huylu olmak · cemaatle namaza önem vermek · abdestli gezmek · Allah'ı çokça zikretmek.

Kadirilik – Abdülkadir Geylani (öl. 1169): Peygamberimizin soyundan gelir; İran'ın Geylan kasabasında doğdu. Bağdat'ta Kur'an'ı ezberledi; tefsir, hadis, fıkıh, kelam, mantık, matematik ve tıp eğitimi aldı. Sohbetleri ve dersleriyle insanlar üzerinde derin etkiler bıraktı.
Eserleri: Fütûhu'l-Gayb, el-Fethu'r-Rabbânî, Günyetü't-Tâlibîn.
Önemli ilkeleri: şakayla bile olsa yalan söylememek · sözünü yerine getirmek · insanlara ve canlılara kötülük yapmamak · beddua etmemek · günahtan sakınmak · insanlara yük olmamak · başkalarının malını kıskanmamak · alçak gönüllü olmak · mecbur kalmadıkça yemin etmemek.

Nakşibendilik – Muhammed Bahaeddin Nakşibend (öl. 1389): "Nakşibend" Farsçada "nakış yapan" demektir; tasavvufu gönüllere nakış nakış işlediği için bu lakap verilmiştir. Buhara yakınlarındaki Kasr-ı Ârifân köyünde doğdu. İlmi, takvası, sade yaşantısı ve güzel ahlakıyla sevilip sayılan, mütevazı bir insandı; hediyeleşmeye önem verirdi.
Önemli ilkeleri: helal çerçevesinde dünya nimetlerinden yararlanıp kulluk görevini ihmal etmemek · Allah'ı daima zikretmek · emir ve yasaklara uymakta titiz olmak · bütün canlılara iyilik etmek · her işte Allah'ın rızasını gözetmek · iç ve dış dünyayı kusurlardan arındırmak · "halk içinde Hak ile beraber olmak".

Mevlevilik – Mevlana Celaleddin Rumi (öl. 1273): 1207'de Belh'te doğdu; babası "âlimlerin sultanı" lakaplı Sultan Veled'dir. Ailesiyle Anadolu'ya göç edip Konya'ya yerleşti. Halep, Şam ve Konya'da eğitim gördü; medreselerde ders okuttu, çok talebe yetiştirdi. Güzel ahlaklı insanlardan oluşan huzurlu bir toplumun eğitimle mümkün olacağını belirtti. 66 yaşında Konya'da vefat etti.
Eserleri: Mesnevî, Divan-ı Kebir, Fîhi Mâ Fîh.
Önemli ilkeleri: insanları sevmek ve hoşgörülü olmak · başkalarının ayıplarını yüzlerine vurmamak · din, dil, ırk ayrımı yapmadan insanları sevmek · insana değer vermek · gönlü kötü huylardan arındırmak · ibadetleri samimiyetle yapmak.

Tasavvufun Kültürümüze Etkileri

Ahmed Yesevi, Hacı Bektaş Veli ve Mevlana gibi mutasavvıfların görüşleri, Anadolu'nun İslamlaşmasında ve kültürel kimliğinin oluşmasında belirleyici rol oynamıştır.

Edebiyat: İlahi, münacat ve naat gibi nazım biçimleriyle Allah ve peygamber sevgisi anlatılmıştır. Mevlana'nın Mesnevî'si, Ahmed Yesevi'nin Divan-ı Hikmet'i, Hacı Bektaş Veli'nin Makalat'ı ve Abdülkadir Geylani'nin Fütûhu'l-Gayb'ı en çok bilinen eserlerdendir.
Kurumlar: Tekke, zaviye ve dergâh gibi mekânlarda ahlak ve adap kuralları öğretilmiş; buralarda ihtiyaç sahibi herkese ücretsiz yemek ve barınma sağlanarak sosyal yardımlaşma güçlendirilmiştir.

Mevlana'yı anmak için ülkemizde her yıl 7-17 Aralık'ta Mevlana Haftası düzenlenir; 17 Aralık'ta "düğün gecesi" anlamına gelen ŞebiarusŞebiarusMevlana'nın ölüm gününü Allah'a kavuşma zamanı, 'düğün gecesi' olarak ifade etmesi; her yıl 17 Aralık'ta anma töreni yapılır töreni yapılır.

Tasavvufi yorum biçimlerinden biri de Alevilik Bektaşiliktir. Sözlükte AleviAlevi'Hz. Ali'ye sevgi gösteren ve ona taraftar olan'; Alevilik, halifelik makamının Hz. Ali'ye ve soyundan gelenlere ait olduğunu savunan anlayışın genel adıdır, "Hz. Ali'ye sevgi gösteren ve ona taraftar olan" anlamına gelir.

Bektaşilik, XIII. yüzyılda Horasan'dan Anadolu'ya gelen ve Sulucakarahöyük'e yerleşen Hacı Bektaş Veli'nin görüşlerine dayanan tasavvufi yorumdur.

Alevilik ile Bektaşilik aynı şey değildir; ancak her iki gelenekte de Hz. Ali ve Ehlibeyt sevgisi ön plandadır. Tarihsel süreçte birbirine yaklaşmış ve "Alevilik Bektaşilik" olarak anılmıştır. Anadolu ve Balkanlarda yaygındır.

Alevilik Bektaşiliğin Ayırt Edici Özellikleri

• Hz. Ali sevgisi: Cesareti, kahramanlığı ve Peygamberimize yakınlığı nedeniyle Hz. Ali çok önemli bir yere sahiptir.
• Ehlibeyt sevgisi: Hz. Muhammed'in (sav) ev halkı olan Hz. Ali, Hz. Fatıma, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'e büyük sevgiyle bağlıdırlar.
• On İki İmam: Hz. Ali'nin soyundan gelen on iki imama sevgi ve saygı gösterilir; onların yolundan gidilmesi gerektiğine inanılır.

Cem, Cemevi ve On İki Hizmet

Alevilik Bektaşiliğin temel erkânlarından olan cemcemSözlükte 'bir araya gelmek, toplanmak'; Alevilik Bektaşilikte dede rehberliğinde yapılan temel ayin, ayinicem (ayinicem), "bir araya gelmek, toplanmak" anlamına gelir. Cemler, "dede" adı verilen önderlerin rehberliğinde yapılır. Cemin usul ve kurallarına erkânerkânAlevilik Bektaşilikte cem usulüne ve kurallarına verilen ad denir.

Ayinicemlerin yapıldığı, yol-adap ve erkânların öğrenildiği yerlere cemevicemeviAyinicemlerin yapıldığı, Alevilik Bektaşilik yol ve erkânlarının öğrenildiği yer denir. Cem erkânında On İki İmam'a nispetle yapılan on iki hizmet bulunur; her hizmet belirli kurallar içinde yerine getirilir.

Cem Çeşitleri

Cem her zaman yapılabilir; ancak yılın belli zamanlarında yapılan özel cem çeşitleri de vardır:

Görgü cemi: Yılda bir kez yapılır; yola girenler bir yılın muhasebesini yapar, görgü kurbanı kesilir.
İkrar cemi: İkrarİkrarSözlükte 'açıkça söyleyip kabul etmek'; kişinin dede ve topluluk önünde Alevilik Bektaşilik yoluna girdiğini sözlü olarak ifade etmesi almak için, yani kişinin Alevilik Bektaşilik yoluna gireceğini bildirmesi için yapılır.
Abdal Musa cemi: Dargın olanların barıştırılması ve birliğin sağlanması amacıyla yapılır.

Diğer Cem Törenleri ve Razılık

Düşkünlükten kaldırma cemi: İşlediği bir suç nedeniyle düşkün ilan edilen ve toplumdan dışlanan kişinin tövbe etmesi ve kul haklarını ödemesi üzerine yapılır.

Dârdan indirme cemi: Vefat eden birinin vefatının yedinci veya kırkıncı gününde kurban kesilip lokma dağıtılarak yapılır.

Razılık ve kul hakkının sorulması: Üzerinde kul hakkı olan kişinin ceme katılması uygun görülmez. Cemin başında dede, insanlara birbirlerinden razı olup olmadıklarını sorar; haklarını helal etmelerini ve küskünlerin barışmasını ister. Haklar sahiplerine iade edilir, helallik alınır.

On İki Hizmet

Cem töreni yapılırken yerine getirilen hizmetlerdir:

Dede: Cemi yöneten manevi önder.
Rehber: Dedenin önüne postu serer; cemde düzeni sağlar, dedeye yardım eder.
Gözcü: Cemin sessiz ve sakin geçmesini sağlar.
Çerağcı: Cemevindeki aydınlatma araçlarını yakar.
Zakir: Cemde tevhit, düvaz-imam, mersiye, nevruziye ve miraçlama okur.
Süpürgeci: Cemevinin temizliğini yapar.
Sakacı: Ceme katılanlara su ve şerbet dağıtır.
Sofracı: Getirilen yemekleri toplar ve dağıtır; kurbanların kesilip dağıtılmasından sorumludur.
Semahçı: Semah dönülmesine öncülük eder.
Peykçi: İnsanları cem töreninden haberdar eder.
İznikçi: Ceme katılanların ayakkabılarını düzenler.
Bekçi: Ceme katılanların evlerinin güvenliğini sağlar.

Gülbank, Ocak ve Musahiplik

Gülbank: Farsça "gül sesi, bülbül şakıması" anlamına gelir. Yapılacak işin hayırlı olması dileğiyle Allah'a yakarmayı dile getiren kalıplaşmış dua metinleridir. "Bismişah" ile başlar, "Allah Allah" ve "Hû" ifadeleriyle biter. Yemeklerden (lokma) önce veya sonra genellikle dede tarafından lokma duası okunur.

Ocak kültürü: "Ev, aile, soy" anlamına gelen ocak kavramı, Alevi Bektaşi dedelerinin ailelerini ve soylarını niteler. Her Alevi Bektaşi'nin bağlı olduğu bir dede ocağı vardır; ocağın başında dede bulunur.

Musahiplik: "Sohbet arkadaşı ve dost" anlamına gelen, dayanışma ve paylaşmaya dayalı bir yol kardeşliğidir. Hz. Peygamber'in ensar ile muhaciri kardeş ilan etmesine dayanır ve Alevilik Bektaşilik yoluna girmenin temel şartı kabul edilir.

Alevilik Bektaşilikte, kişinin ahlaki olgunluğa ulaşması ve Hakk'a yakınlaşması için geçmesi gereken aşamalara dört kapı kırk makam denir; musiki eşliğinde yapılan dini uygulamaya ise semah denir.

Semahın anlamı: Semah, bağlama eşliğinde kadın ve erkeklerin birlikte döndüğü bir uygulamadır. Sağ elin ayasının yukarı, sol elin aşağı bakması "Hak'tan alır, halka veririz; kendimize hiçbir şeyi mal etmeyiz." anlamına gelir.

Hızır orucu: Alevi Bektaşi kültüründe şubat ayının 13, 14 ve 15. günlerinde tutulan oruçtur.