Oruç İbadeti
Bir ibadeti doğru yerine getirmek için bazı temel kavramları bilmek gerekir. Ramazan ayı ve oruçla ilgili başlıca kavramlar şunlardır: sahur, imsak, iftar, teravih, mukabele ve fitre.
Sahur, İmsak ve İftar
Sahur: Oruç tutmak için imsaktan önce yemek yenen vakittir. Sahura kalkmak sünnettir. Hz. Peygamber "Sahura kalkın, çünkü sahurda bereket vardır." buyurmuştur. (Buhârî, Savm, 20)
İmsak: Oruca başlama vaktidir; sabah namazının vakti de imsakla başlar. Ramazanda imsak, iftar ve namaz vakitlerini gösteren çizelgeye imsakiyeRamazanda oruca başlama, iftar ve namaz vakitlerini gösteren çizelge denir.
İftar: Oruçlunun akşam ezanı vaktinin girmesiyle yiyip içmeye başlamasıdır. Vakit girer girmez orucu açmak sünnettir. Bir oruçluya iftar ettirmek sevap kazandıran bir davranıştır.
Teravih, Mukabele ve Fitre
Teravih: Ramazan ayında yatsı namazından sonra kılınan sünnet namazdır. Camide topluca ya da evde kılınabilir.
Mukabele: Bir kişinin Kur'an-ı Kerim'i ezberden ya da yüzünden sesli okuması, dinleyenlerin de Kur'an'dan takip etmesidir. Ramazan boyunca cami, mescit ve evlerde mukabele okunarak Kur'an hatmedilir.
Fitre: Maddi durumu uygun olan Müslümanların, sağlıklı olmalarının bir şükrü olarak vermekle yükümlü oldukları vacipYapılması dinen kuvvetle istenen; farza yakın görev sadakadır. Ramazanın başından bayram namazına kadar verilir. Fitreye "fıtır sadakası" da denir.
Oruçlunun Dikkat Etmesi Gereken Hususlar
Orucun ilk şartı, oruca başlamadan önce niyetBir ibadeti Allah rızası için yapmaya kalben karar verme etmektir. "Niyet ettim Allah rızası için bugünkü ramazan orucunu tutmaya." gibi ifadelerle niyet edilir; niyeti kalpten geçirmek de yeterlidir.
Oruçlu; yalandan, kötü söz ve davranışlardan kaçınmalı; ailesine ve çevresine iyi davranmalı, sabırlı olmalı, öfkeyle kimseyi incitmemelidir. Hz. Peygamber, "Yalan söylemeyi ve yalanla iş yapmayı bırakmayan kimsenin yemesini içmesini terk etmesine Allah'ın ihtiyacı yoktur." buyurmuştur. (Buhârî, Savm, 8)
| Orucu Bozan Durumlar | Orucu Bozmayan Durumlar |
|---|---|
| Oruçlu olduğunu bilerek yiyip içmek | Oruçlu olduğunu unutarak yiyip içmek |
| Güneşin battığını zannederek iftar etmek | Suyu yutmadan ağzı çalkalamak |
| Ağza giren yağmur veya karı isteyerek yutmak | Banyo yapmak, koku sürmek |
Kaza ve Fidye
"...Kim hasta ya da yolculukta olursa, tutamadığı günler sayısınca başka günlerde tutsun. Allah size kolaylık diler, zorluk dilemez..."
(Bakara suresi, 185. ayet)
Hastalık veya yolculuk sebebiyle tutulamayan oruçlar, ramazandan sonra tutulur; buna kaza orucuZamanında tutulamayan orucun daha sonra tutulması denir. İyileşme umudu olmayan hastalar ise tutamadıkları her gün için fidyeOruç tutamayacak durumda olanların, tutamadıkları her gün için bir fakire verdikleri yiyecek bedeli verir.
Oruç Çeşitleri
Farz oruç: Yüce Allah'ın kesinlikle tutulmasını emrettiği oruçtur. Ramazan orucu ve onun kazası farzdır. Ramazanda başlanmış bir orucu geçerli bir mazeret olmadan bilerek bozanın tutması gereken kefaret orucuRamazan orucunu özürsüz bozan kişinin ceza olarak tuttuğu oruç da farzdır.
Vacip oruç: Farz kadar kesin olmasa da tutulması gereken oruçtur. Bir dileğin gerçekleşmesi hâlinde tutulacağına söz verilen adak (nezir) orucuBir dilek gerçekleşince tutulacağına söz verilen oruç vaciptir.
Sünnet oruç: Hz. Peygamber'in farz ve vacipler dışında tutulmasını öğütlediği oruçtur. Muharrem ayının 9, 10 ve 11. günlerinde ve şevval ayında tutulan oruçlar bunlardandır.
Kısa Kontrol
1. İmsaktan önce, oruç tutmak amacıyla yenen yemek vaktine ne ad verilir?
2. Aşağıdakilerden hangisi orucu bozmaz?
3. Bir dileğin gerçekleşmesi durumunda tutulacağına söz verilen adak orucu, hangi oruç çeşidindendir?