Ramazan ve Oruç

İnsanın yaratılış amacı; her şeyi yaratan Allah'ı (cc) tanımak ve O'na kulluk etmektir. Allah'a saygı, sevgi ve bağlılığı göstermek, O'nun hoşnutluğunu kazanmak niyetiyle yapılan söz ve davranışlara ibadetibadetAllah'a saygı, sevgi ve bağlılığı göstermek amacıyla yapılan söz ve davranışlar denir.

İslam'ın beş temel esasından biri de ramazan ayında oruç tutmaktır. OruçOruçSözlükte 'bir şeyden uzak durmak' demektir; terim olarak imsaktan iftara kadar yeme-içmeden ve bazı bedensel isteklerden uzak durmaktır; Allah'ın rızasını kazanmak amacıyla tan yerinin ağarmaya başlamasından (imsak) güneş batıncaya kadar (iftar) yeme-içmeden ve bazı bedensel isteklerden uzak durmaktır.

Ramazan Ayı ve Orucun Farz Oluşu

Ramazan, hicri takvimin dokuzuncu ayıdır. Bu ayda oruç tutmak farzdır.

"Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakınmanız için oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi size de farz kılındı."
(Bakara suresi, 183. ayet)

Ramazan: Kur'an Ayı

Kur'an-ı Kerim, insanlara doğru yolu göstermek üzere ramazan ayında indirilmeye başlanmıştır. Bu nedenle ramazana "Kur'an ayı" da denir.

"O sayılı günler, insanlar için bir hidayet rehberi, doğru yolun ve hak ile batılı birbirinden ayırmanın apaçık delilleri olarak Kur'an'ın kendisinde indirildiği ramazan ayıdır..."
(Bakara suresi, 185. ayet)

Kur'an'ın indirilmeye başlandığı Kadir GecesiKadir GecesiRamazan ayında yer alan, Kur'an'ın indirilmeye başlandığı mübarek gece; bin aydan hayırlı kabul edilir de bu aydadır.

"Şüphesiz biz onu (Kur'an'ı) Kadir Gecesi'nde indirdik. ... Kadir Gecesi bin aydan daha hayırlıdır..."
(Kadir suresi, 1-3. ayetler)

Ramazanda Kur'an Okuma

Hz. Muhammed (sav), ramazan ayında ashabıyla Kur'an-ı Kerim'i daha çok okumuş; o zamana kadar inen ayetleri Cebrail (as) ile karşılıklı okumuştur. Bu uygulamayı örnek alan Müslümanlar da ramazan boyunca bir araya gelerek Kur'an okur.

"Sizin en hayırlınız, Kur'an'ı öğrenen ve öğretendir."
(Tirmizî, Fedâilü'l-Kur'ân, 15)

Bir ibadeti doğru yerine getirmek için bazı temel kavramları bilmek gerekir. Ramazan ayı ve oruçla ilgili başlıca kavramlar şunlardır: sahur, imsak, iftar, teravih, mukabele ve fitre.

Sahur, İmsak ve İftar

Sahur: Oruç tutmak için imsaktan önce yemek yenen vakittir. Sahura kalkmak sünnettir. Hz. Peygamber "Sahura kalkın, çünkü sahurda bereket vardır." buyurmuştur. (Buhârî, Savm, 20)

İmsak: Oruca başlama vaktidir; sabah namazının vakti de imsakla başlar. Ramazanda imsak, iftar ve namaz vakitlerini gösteren çizelgeye imsakiyeimsakiyeRamazanda oruca başlama, iftar ve namaz vakitlerini gösteren çizelge denir.

İftar: Oruçlunun akşam ezanı vaktinin girmesiyle yiyip içmeye başlamasıdır. Vakit girer girmez orucu açmak sünnettir. Bir oruçluya iftar ettirmek sevap kazandıran bir davranıştır.

Teravih, Mukabele ve Fitre

Teravih: Ramazan ayında yatsı namazından sonra kılınan sünnet namazdır. Camide topluca ya da evde kılınabilir.

Mukabele: Bir kişinin Kur'an-ı Kerim'i ezberden ya da yüzünden sesli okuması, dinleyenlerin de Kur'an'dan takip etmesidir. Ramazan boyunca cami, mescit ve evlerde mukabele okunarak Kur'an hatmedilir.

Fitre: Maddi durumu uygun olan Müslümanların, sağlıklı olmalarının bir şükrü olarak vermekle yükümlü oldukları vacipvacipYapılması dinen kuvvetle istenen; farza yakın görev sadakadır. Ramazanın başından bayram namazına kadar verilir. Fitreye "fıtır sadakası" da denir.

Oruçlunun Dikkat Etmesi Gereken Hususlar

Orucun ilk şartı, oruca başlamadan önce niyetniyetBir ibadeti Allah rızası için yapmaya kalben karar verme etmektir. "Niyet ettim Allah rızası için bugünkü ramazan orucunu tutmaya." gibi ifadelerle niyet edilir; niyeti kalpten geçirmek de yeterlidir.

Oruçlu; yalandan, kötü söz ve davranışlardan kaçınmalı; ailesine ve çevresine iyi davranmalı, sabırlı olmalı, öfkeyle kimseyi incitmemelidir. Hz. Peygamber, "Yalan söylemeyi ve yalanla iş yapmayı bırakmayan kimsenin yemesini içmesini terk etmesine Allah'ın ihtiyacı yoktur." buyurmuştur. (Buhârî, Savm, 8)

Kaza ve Fidye

"...Kim hasta ya da yolculukta olursa, tutamadığı günler sayısınca başka günlerde tutsun. Allah size kolaylık diler, zorluk dilemez..."
(Bakara suresi, 185. ayet)

Hastalık veya yolculuk sebebiyle tutulamayan oruçlar, ramazandan sonra tutulur; buna kaza orucukaza orucuZamanında tutulamayan orucun daha sonra tutulması denir. İyileşme umudu olmayan hastalar ise tutamadıkları her gün için fidyefidyeOruç tutamayacak durumda olanların, tutamadıkları her gün için bir fakire verdikleri yiyecek bedeli verir.

Oruç Çeşitleri

Farz oruç: Yüce Allah'ın kesinlikle tutulmasını emrettiği oruçtur. Ramazan orucu ve onun kazası farzdır. Ramazanda başlanmış bir orucu geçerli bir mazeret olmadan bilerek bozanın tutması gereken kefaret orucukefaret orucuRamazan orucunu özürsüz bozan kişinin ceza olarak tuttuğu oruç da farzdır.

Vacip oruç: Farz kadar kesin olmasa da tutulması gereken oruçtur. Bir dileğin gerçekleşmesi hâlinde tutulacağına söz verilen adak (nezir) orucuadak (nezir) orucuBir dilek gerçekleşince tutulacağına söz verilen oruç vaciptir.

Sünnet oruç: Hz. Peygamber'in farz ve vacipler dışında tutulmasını öğütlediği oruçtur. Muharrem ayının 9, 10 ve 11. günlerinde ve şevval ayında tutulan oruçlar bunlardandır.

Oruç, ahlaki değerlerin bireye ve topluma kazandırılmasında etkili bir ibadettir. Orucun anlamını kavrayan kişi güzel davranışlar sergilemeye çalışır; olumsuz durumlar karşısında duygu ve davranışlarını kontrol ederek sabırlı olmaya gayret eder.

"...Oruç, sabrın yarısıdır."
(Tirmizî, Deavât, 86)

Yardımlaşma ve Paylaşma

İftar davetleri, fitre ve sadakalar; yardımseverlik, cömertlik ve dayanışma gibi değerlerin kazanılmasında önemli rol oynar. Oruç tutan insan aç kimselerin hâlinden daha iyi anlar; bencillik ve kibirden uzak durarak elindekini başkalarıyla paylaşır. Sahip olduğu nimetler için Allah'a şükreder ve onları israf etmez.

Sağlık ve Manevi Arınma

Oruç, sağlık için de faydalıdır; beslenme alışkanlıkları belirli bir düzene girer. Hz. Peygamber "Oruç tutun ki sağlıklı olasınız." buyurmuştur.

Ramazanda tutulan oruçlar, okunan mukabeleler, kılınan teravih namazları ve edilen tövbeler insanı manevi yönden temizler; bu da Allah'ın rızasını kazanmaya vesile olur.

Özetle

Bireysel faydaları: Sabrı ve iradeyi güçlendirir, sağlığı korur, şükür bilincini artırır, kişiyi kötü huylardan uzaklaştırır.

Toplumsal faydaları: Yardımlaşma ve dayanışmayı artırır, zengin ile yoksul arasında bağ kurar, birlik ve beraberlik duygusunu güçlendirir.

Oruç açılırken dua etmek sünnettir. Hz. Peygamber, orucunu açarken verdiği nimetler için Allah'a şükretmiş ve oruçlunun iftar vaktinde yaptığı duanın geri çevrilmeyeceğini müjdelemiştir.

İftar duasında; Allah'a duyulan inanç, güven ve bağlılık dile getirilir. İbadetlerin yalnızca O'nun rızası için yapılacağı ve bütün nimetlerin sahibinin Allah olduğu belirtilir; nimetlere şükretmenin önemi hatırlatılır. Bu yönüyle iftar duası, oruç tutan kişinin ibadet bilincini güçlendirir.

İftar Duasının Okunuşu

"Allâhümme leke sumtü ve bike âmentü ve aleyke tevekkeltü ve alâ rızkıke eftartü."

İftar Duasının Anlamı

"Allah'ım! Senin rızan için oruç tuttum, sana inandım, sana güvendim. Senin rızkınla orucumu açtım."

Duadan Çıkarabileceğimiz Mesajlar

Müslüman, Allah'a inanır ve yalnızca O'na güvenir.

İbadetler, Allah'ın rızasını kazanmak için yapılır.

Bütün nimetlerin sahibi Allah'tır; bu nedenle nimetlere şükredilir.

Oruç, kişinin ibadet bilincini güçlendirir.