İslam'da İbadetin Kapsamı
İBADET KAVRAMI
İbadetSözlükte kulluk etmek, boyun eğmek, itaat etmek anlamına gelir sözlükte "kulluk etmek, boyun eğmek, itaat etmek" demektir. Din terimi olarak ibadet; Allah'a duyulan saygı ve sevginin, O'nun buyruklarına gönülden bağlılığın söz ve davranışlarla ortaya konmasıdır.
İslam'da ibadet, insanın yaratılış gayesidir:
"Ben cinleri ve insanları, ancak bana kulluk etsinler diye yarattım."
(Zâriyât suresi, 51/56)
Dar Anlamda İbadet
Şekli, zamanı ve yapılışı Allah ve Peygamber tarafından belirlenmiş belirli görevlerdir. Namaz, oruç, zekât ve hac dar anlamda ibadetlerin başında gelir. Bunlara "muayyen ibadetler" de denir.
Geniş Anlamda İbadet
Allah'ın rızasını kazanmak niyetiyle yapılan her meşru ve güzel iştir. Bu anlamda; dürüst çalışmak, ilim öğrenmek, anne babaya iyi davranmak, bir muhtaca yardım etmek, çevreyi korumak, insanlara güler yüz göstermek de ibadettir.
Hz. Peygamber, "Her iyilik sadakadır" ve "Kardeşinin yüzüne gülümsemen bir sadakadır" buyurarak ibadetin bu geniş kapsamına işaret etmiştir.
İbadetin Geçerlilik Şartları
İman: İbadetin kabul edilmesi için önce iman gereklidir. İmansız yapılan davranışlar ibadet değeri taşımaz.
Niyet: NiyetBir işi neden ve kimin için yaptığını kalben belirleme, ibadeti alışkanlıktan ayıran şeydir. İbadet, Allah için yapıldığına karar verilerek başlar.
İhlas: İhlasBir işi gösterişten uzak, yalnızca Allah rızası için yapmak, ibadetin özüdür. Gösteriş (riya) için yapılan ibadet geçerliliğini yitirir.
Meşruiyet: İbadet, Allah'ın ve Peygamber'in gösterdiği biçimde yapılmalıdır; kişi kendi kafasına göre ibadet uyduramaz.
"Hâlbuki onlara, ancak dini Allah'a has kılarak, hakka yönelen kimseler olarak O'na kulluk etmeleri emredilmişti."
(Beyyine suresi, 98/5)
Kısa Kontrol
1. Şekli, zamanı ve yapılışı Allah ve Peygamber tarafından belirlenmiş ibadetlere ne ad verilir?
2. Aşağıdakilerden hangisi geniş anlamda ibadete örnek gösterilebilir?
3. Gösteriş (riya) için yapılan bir ibadet, biçim olarak doğru olsa bile geçerliliğini yitirir.