Güncel Dinî Meseleler

Kur'an-ı Kerim, ayrıntılı hükümlerden çok pek çok meselenin çözümünü mümkün kılacak genel ilkelere yer verir. Kur'an ve sünnette hükmü bulunmayan meseleler beşer zekâsına ve içtihada bırakılmıştır.

İçtihatİçtihatKur'an, sünnet ve icma ile hükmü açıkça ortaya konulmamış bir meselenin hükmüne ulaşmak için müçtehidin gösterdiği çaba: Hükmü açık olmayan meselede müçtehidin çaba göstermesidir.
MüçtehitMüçtehitKur'an ve sünnet gibi asli delillerden dinî hükümler ortaya koyabilme bilgi ve becerisine sahip âlim: Asli delillerden hüküm çıkarabilen âlim.
İcmaİcmaHz. Muhammed'in vefatından sonra müçtehitlerin bir meselenin hükmü üstünde ittifak etmesi: Müçtehitlerin bir mesele üzerinde ittifakı.

Mesele zaruratıdiniye (hakkında açık hüküm bulunan veya icma ile hükme bağlanmış konu) ise içtihat söz konusu olmaz; açık hüküm yoksa içtihat yapılabilir.

Zaruri Maslahatlar (Beş Temel Hak)

Müçtehit, güncel meselelere çözüm ararken fıtrata, ahlaka, insan onuruna uygunluğu öncelemeli ve bu değerlerin ihlaline yol açan eylemlere cevaz vermemelidir; örneğin organ ticareti bu değerleri ihlal ettiği için caiz görülmez. Din İşleri Yüksek Kurulu, 1924'ten bu yana asli deliller yanında maslahat, zaruret, örf ve âdet gibi tali delilleri de esas alarak güncel meselelere çözüm üretmektedir.

İslam'a göre mülkün asıl sahibi Allah'tır; insan O'nun mülkü üzerinde sınırsız olmayan bir tasarruf hakkına sahiptir. Malın kazanımında en temel ilke meşruluktur.

"Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda batıl yollarla yemeyin. Ancak karşılıklı rıza ile yapılan ticaretle olursa başka..."
(Nisa suresi, 29. ayet)

Faiz, kumar ve rüşvet gibi haram yollarla gelir elde etmek yasaktır. İhtiyaç sahiplerine faizli borç yerine karzıhasen (karşılıksız/faizsiz güzel borç) verilmesi tavsiye edilir; bu, sadaka vermekten daha faziletli sayılmıştır.

İslam'ın Ekonomik Hayatla İlgili Ahlaki Ölçüleri

İşçi ve İşveren Hakları

İşveren, işçiye ücretini geciktirmeden ödemelidir: "İşçiye ücretini alın teri kurumadan ödeyiniz." İşveren işçinin sağlığını ve iş güvenliğini gözetmeli, engellilerin çalışmasına uygun düzenlemeler yapmalıdır. İşçi ise işini en iyi şekilde yapmalı, kendisine verilen eşyayı emanet bilmelidir. Hz. Peygamber: "Müminler işlerini en güzel şekilde yaparlar."

Dinin meşru kıldığı şeylere helal, terk edilmesini istediği şeylere haram denir. İslam'da temel kural "Eşyada aslolan helal ve serbest oluştur."tur; aksi yönde dinî bir hüküm bulunmadıkça her şey helaldir. Yasaklar öncelikle insanın beden ve ruh sağlığını (hayat ve aklı) korumayı amaçlar.

Haram Kılınan Başlıca Hayvansal ve Bitkisel Ürünler

Helal-Haram Ölçütleri ve Bağımlılıklar

Miktarın azlığı-çokluğu haram hükmünü değiştirmez; iyi niyet haramı helal yapmaz; zaruretler yasak olan şeyleri mübah kılar. Hazır gıdalardaki katkı maddelerinde dinen pis kabul edilenlerin kullanımı haram, temiz kabul edilenlerin kullanımı helaldir; domuzdan elde edilen katkı maddeleri istihale (kimyasal değişim) ile bile helal olmaz.

İslam, aklın korunmasını emrettiği için aklı kullanılamaz hâle getiren bağımlılıkları yasaklamıştır. Alkol, uyuşturucu ve kumar bireye, aileye ve topluma büyük zararlar verir.

"Ey iman edenler! Şarap, kumar, dikili taşlar (putlar), fal ve şans okları birer şeytan işi pisliktir; bunlardan uzak durun ki kurtuluşa eresiniz."
(Maide suresi, 90. ayet)

Sigara, içene ve çevreye zarar vermesi nedeniyle harama yakın mekruh (tahrimen mekruh) sayılmıştır.

Güncel Sağlık ve Tıp Meseleleri

Temel İlke

İslam, hastalıklara karşı tedbir almayı ve iyileşmek için çare aramayı tavsiye eder; sağlık ve hastalık birer imtihandır. Hayat, Allah'ın kullarına bahşettiği bir emanettir.

"...kendinizi öldürmeyiniz!... kendinizi tehlikeye atmayınız..."
(Nisa suresi, 29. ayet)

"...Kim bir insanı, bir can karşılığı veya yeryüzünde bozgunculuk çıkarmak karşılığı olmaksızın öldürürse o sanki bütün insanları öldürmüştür..."
(Maide suresi, 32. ayet)

Hayatı sürdürecek ölçüde yeme-içmeden kaçınarak "ölüm orucu" tutmak da intihar hükmündedir; zira İslam, ölüm tehlikesi karşısında haram gıdaların bile yenmesine izin vererek hayatı korumayı esas alır.

Enam Suresi 151-152. Ayetler

"De ki: Gelin, Rabbinizin size haram kıldığı şeyleri okuyayım: O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın. Anaya babaya iyi davranın. Fakirlik endişesiyle çocuklarınızı öldürmeyin. Sizi de onları da biz rızıklandırırız. (Zina ve benzeri) çirkinliklere, bunların açığına da gizlisine de yaklaşmayın. Meşru bir hak karşılığı olmadıkça Allah'ın haram kıldığı cana kıymayın. İşte size Allah bunu emretti ki aklınızı kullanasınız."
"Yetim malına, erginlik çağına erişene kadar en iyi şeklin dışında yaklaşmayın; ölçüyü ve tartıyı doğru yapın. Biz kişiye ancak gücünün yeteceği kadar yükleriz. Konuştuğunuzda, akraba bile olsa sözünüzde adil olun. Allah'a olan sözünüzü yerine getirin. Allah size bunları öğüt almanız için buyurmaktadır."
(Enam suresi, 151-152. ayetler)

Enam suresi 165 ayettir; ismini "deve, sığır, koyun, keçi" anlamındaki en'âm kelimesinden alır. İbni Mesud bu ayetler için "Kim Resulullah'ın mühürlü vasiyetini görmek isterse bu ayetleri okusun." demiştir.

Ayetlerin Mesajı

Bu ayetler, zaruriyyattan olan dinin (şirk koşmama), canın (haksız yere öldürmeme), malın (yetim malı, ölçü-tartıda adalet), neslin (fakirlik endişesiyle çocuk öldürmeme, zinadan uzak durma) korunmasını ve aklı kullanmanın önemini açıkça vurgular. Ayetler "...İşte size Allah bunu emretti ki aklınızı kullanasınız." ve "...Allah size bunları öğüt almanız için buyurmaktadır." ifadeleriyle sona ererek, bu hükümlerin faydasının akılla kavranabileceğine dikkat çeker. Bu ayetler, ünitede işlenen güncel dinî meselelerin (ekonomi, gıda, sağlık) temelini oluşturan beş zaruri maslahat ilkesinin Kur'ani dayanağını oluşturur.