Yahudilik ve Hristiyanlık

Tarihçe

Yahudiliğin tarihi Hz. İbrahim ile başlar; oğlu Hz. İshak ve torunu Hz. Yakub (İsrail) üzerinden devam eder. Hz. Yakub'un soyundan gelenler Mısır'a yerleşmiş, uzun süre esaret altında yaşamışlardır. Hz. Musa önderliğinde Mısır'dan Çıkış (Exodus) gerçekleşmiş, Sina Dağı'nda On Emir verilmiştir. Filistin'e yerleşmelerinin ardından Krallık Dönemi başlamış; Saul, Hz. Davud ve Hz. Süleyman dönemlerinde birlik sağlanmış, Süleyman Mabedi inşa edilmiştir. Hz. Süleyman'ın ölümünden sonra krallık İsrail (kuzey) ve Yehuda (güney) olarak ikiye bölünmüş, ardından sırasıyla Asur, Babil ve Pers istilalarına uğramış, Babil sürgünü ve mabedin yıkılışı yaşanmıştır. Roma döneminde MS 70'te ikinci mabet de yıkılmış, Yahudiler dünyaya dağılmıştır (diaspora). 19. yüzyılda ortaya çıkan Siyonizm hareketi, 1948'de İsrail Devleti'nin kurulmasıyla sonuçlanmıştır.

İnanç Esasları

Orta Çağ Yahudi filozofu Musa bin Meymun'un belirlediği 13 maddelik inanç ilkeleri Yahudilikte kabul görür: Tanrı'nın varlığı ve birliği, cismani olmaması, ezeliyeti, yalnız O'na ibadet edilmesi, peygamberlik, Musa'nın peygamberliğinin üstünlüğü, Tevrat'ın Tanrı katından gelişi, Tevrat'ın değişmezliği, Tanrı'nın insanların davranışlarını bilmesi, ödül-ceza, Mesih'in geleceği ve ölülerin dirilmesi gibi inançları kapsar.

Ritüeller, Semboller ve Kutsal Mekânlar

Ritüeller: Günlük dualar, haftalık Şabat (cumartesi istirahat günü), Roş Haşana (Yahudi yılbaşısı), Yom Kipur (Kefaret/Oruç Günü) ve Fısıh (Mısır'dan Çıkış'ı anma bayramı) başlıca ibadet ve bayramlardır.

Semboller: Davud Yıldızı (Magen David), yedi kollu şamdan Menora ve erkeklerin başına taktığı küçük başlık Kipa.

Kutsal Mekânlar: Kudüs şehri, yıkılan Süleyman Mabedi'nin kalıntısı olan Ağlama Duvarı (Batı Duvarı) en önemli kutsal mekânlardır.

Kutsal Kitaplar ve Mezhepler

Kutsal kitaplar: Tanah (Tevrat/Tora, Neviim/Peygamberler, Ketuvim/Yazılar bölümlerinden oluşur) ve hahamların yorumlarından oluşan Talmud.

Mezhepler: Ortodoks (geleneksel kurallara sıkı bağlılık), Reformist (moderniteye uyum, kuralların esnetilmesi), Muhafazakâr (iki yaklaşım arası orta yol) ve Yeniden Yapılanmacı Yahudilik.

Tarihçe

Hristiyanlık, Hz. İsa'nın Filistin'de on iki havarisiyle birlikte tebliğ ettiği öğretiyle doğmuştur. Hz. İsa'nın göğe yükseltilmesinin ardından Pavlus, öğretiyi Yahudi çevresi dışına taşıyarak Roma İmparatorluğu'nun geniş coğrafyasına yayılmasında belirleyici rol oynamıştır. Başlangıçta zulme uğrayan Hristiyanlık, 313'te Milano Fermanı ile serbest bırakılmış, 380'de İmparator Theodosius tarafından Roma'nın resmî dini ilan edilmiştir. Hz. İsa'nın doğası konusundaki Arius tartışması, 325'teki İznik Konsili'nde tartışılmış ve teslis inancı resmîleştirilmiştir. Orta Çağ'da ikon kırıcılığı tartışmaları ve Şarlman'ın Batı Roma'da imparator ilan edilmesi gibi gelişmeler yaşanmıştır. 1054'te Büyük Bölünme (Skizma) ile Hristiyanlık Katolik (Batı) ve Ortodoks (Doğu) olarak ikiye ayrılmıştır. 16. yüzyılda Martin Luther öncülüğündeki Reform hareketiyle Protestanlık doğmuştur.

İnanç Esasları

Teslis (Baba, Oğul, Kutsal Ruh'un tek bir Tanrı'nın üç unsuru olduğu inancı), enkarnasyon/bedenlenme (Tanrı'nın Hz. İsa'da beden bulduğu inancı), kefaret (Hz. İsa'nın çarmıhta insanlığın günahlarına kefaret olarak öldüğü inancı), mesih inancı ve ahiret inancı Hristiyanlığın temel esaslarındandır.

Ritüeller ve Semboller

Hristiyanlıkta yedi temel sakrament (kutsal tören) vardır: vaftiz, evharistiya (kudas âyini), konfirmasyon, günah itirafı, evlilik, rahip takdisi (kilise hizmetine adanma) ve hasta yağlaması. Haftalık pazar ayini ile Noel (Hz. İsa'nın doğumu) ve Paskalya (dirilişi) en önemli ibadet ve bayramlardır.

Semboller: Haç, balık ve güvercin (Kutsal Ruh'un simgesi).

Kutsal Mekânlar

Kudüs (Hz. İsa'nın son günlerinin geçtiği şehir), Kıyamet Kilisesi (Hz. İsa'nın çarmıha gerildiğine ve gömüldüğüne inanılan yer), Beytülahm (Hz. İsa'nın doğduğuna inanılan şehir) ve Vatikan'daki Aziz Petrus Kilisesi Hristiyanlığın en önemli kutsal mekânlarıdır.