Din, Çevre ve Teknoloji

Çevre, canlı varlıkların içinde yer aldığı ve hayatta kalmasını sağlayan fiziksel, kimyasal ve biyolojik faktörlerin toplamıdır. İslam'ın çevre ahlakında fıtratfıtratYaratma, yaratılış; varlıkların yaratılıştaki tabiatına uygun olması, ölçü, denge ve bütünlük gibi ilkeler önemli bir yere sahiptir.

"Gökleri, yeri ve bunların arasındakileri oynayıp eğlenmek için yaratmadık. Bunları hakikat ve hikmet çerçevesinde yarattık fakat çoğu bunu bilmez."

Kâinattaki her varlık fıtratı gereği bir amaç doğrultusunda, belli bir ölçü ve dengeyle yaratılmıştır. İnsanın çevreyle etkileşiminde ahlakın önemli bir yeri vardır; çevreyi oluşturan varlıklar bir bütünün parçasıdır ve aralarında sürekli bir etkileşim vardır.

İslam'a Göre Çevre

İslam'a göre çevre: Allah'ın mülkü ve eseridir; insan için Allah'ın varlığının delilidir; şükür sebebidir; merhamet ve muhabbet vesilesidir; israf edilmemesi gereken bir nimettir; Allah tarafından insanın hizmetine sunulmuştur ve içindeki bütün varlıklarla bir bütündür.

Hz. Peygamber, Mekke'de ve Medine'de "Harem Bölgesi" ilan ederek doğal koruma alanları oluşturmuş, abdest alırken suyun israf edilmemesini emretmiş, ashabına ağaç dikmenin önemini anlatmıştır.

"Yarın kıyametin kopacağını bilseniz bile elinizdeki fidanı dikiniz."

İnsanın Çevreye Karşı Sorumlulukları

Ekosistemi korumak: Dünya, Allah'ın yarattığı canlı-cansız varlıklardan oluşan bir bütündür.
Doğal kaynakları korumak: Su, hava, toprak gibi kaynaklar sınırlıdır; israf edilmemelidir.
İklim değişikliğiyle mücadele etmek: Yenilenebilir enerji kaynaklarını tercih etmek, ağaçlandırma faaliyetlerine katılmak.
Geri dönüşüme destek olmak: Atık miktarını azaltmak, geri dönüşümü desteklemek.
Sürdürülebilir üretim ve tüketimi desteklemek: Gelecek nesillerin ihtiyaçlarını da gözeterek israf etmemek.

Çevre sorunları büyük oranda insan kaynaklıdır; küresel ısınma, hava-su-toprak kirliliği ve biyoçeşitliliğin azalması günümüzün başlıca çevre sorunlarıdır.

İnsanın maddi çevresini kontrol etmek ve değiştirmek amacıyla geliştirdiği araç gereçler ile bunlara ilişkin bilgilerin tümüne teknoloji denir. Teknolojik gelişmeler; iletişim, bilgiye ulaşma, iş verimliliği, ulaşım gibi açılardan kolaylık sağlarken, doğru kullanılmadığında bağımlılık, veri güvenliği ihlali, sosyal izolasyon gibi olumsuzluklara da yol açabilir.

Teknolojinin olumsuz etkilerini en aza indirmede ahlaki unsurların önemli bir işlevi vardır. Hem teknolojiyi geliştirenler hem de kullananlar bu unsurlara uygun davranmalıdır.

Mahremiyet ve Sosyal Medya Ahlakı

Teknoloji alanında uyulması gereken başlıca ahlaki kurallardan biri mahremiyettir. Teknolojiyi geliştirenler kişilerin kimlik bilgileri, siyasi düşüncesi, özel hayatı gibi önemli verilerini korumak için güvenlik önlemleri almalı; kullanıcılar da başkalarına ait verileri elde etme, yayma gibi davranışlardan uzak durmalıdır.

"...Gizlilikleri araştırmayın, birbirinizin gıybetini yapmayın..."

Yalan, iftira, hırsızlık ve müstehcenlik gibi davranışlar günlük hayatta haram olduğu gibi sosyal medyada da haramdır.

"Günahın açığını da gizlisini de bırakın!"

Hz. Peygamber de "Zandan sakının. Çünkü zan, yalanın ta kendisidir. Birbirinizin konuştuğuna kulak kabartmayın, birbirinizin özel hâllerini araştırmayın..." buyurarak mahremiyet kurallarına uyulmasını istemiştir. İnsan sanal ortamlarda yaptığı davranışlardan da sorumludur.

Sanayi için gereken ham madde ihtiyacı insanları doğal kaynaklara yöneltmiş, bu durum hem doğal kaynakların hızla tükenmesine hem de çevre sorunlarına yol açmıştır. İklim değişikliği, ormansızlaşma, hayvan neslinin tükenmesi, çarpık kentleşme ve tüketim bağımlılığı, teknolojik gelişmelerin sebep olduğu başlıca çevre sorunlarındandır.

Başta sanayi, enerji ve otomotiv sektörlerinde yaşanan teknolojik gelişmeler atmosferdeki sera gazı miktarını artırarak küresel ısınmaya yol açmaktadır; bu da fırtına, sel ve kuraklık gibi afetlerin artmasına sebep olur.

Çevre Dostu Teknoloji

Teknolojik gelişmelerin yol açtığı sorunlar insanoğlunu çevreye karşı daha duyarlı davranmaya yönlendirmiştir. Bunun neticesinde yenilenebilir enerji kaynakları kullanılmaya başlanmış, enerji verimliliği sağlanmış ve ham madde tüketimi azalmıştır. 5-9 Haziran "Türkiye Çevre Haftası", 22 Mart ise "Dünya Su Günü" olarak kutlanmaktadır.

Çevreye karşı duyarlı olmak aynı zamanda Müslüman olmanın bir gereğidir.

"Islah edilmesinden sonra yeryüzünde bozgunculuk yapmayın…"

Hz. Peygamber, hayvanlara eziyet edilmesinin haram olduğunu vurgulayarak sebepsiz yere öldürülen bir serçenin bile kıyamet gününde davacı olacağını bildirmiştir.

Rum Suresi 41. Ayet

"İnsanların kendi işledikleri (kötülükler) sebebiyle karada ve denizde bozulma ortaya çıkmıştır. Böylece Allah, dönüş yapsınlar diye yaptıklarının bir kısmını onlara tattırmaktadır."
(Rum suresi, 41. ayet)

İnsan, akıl ve irade sahibi olarak yaratılmış ve tercihlerinde özgür bırakılmıştır. Yaptığı tercihler bazen olumlu bazen olumsuz sonuçlar doğurur; bu sonuçlardan sadece kendisi değil tüm varlıklar etkilenebilir.

Fesat Kavramı ve Ayetin Mesajı

Ayette geçen fesatfesatBozulmak, çürümek, sağduyudan uzaklaşmak; düzen ve dengenin bozulması kavramı, düzen ve dengenin bozulması anlamında kullanılmıştır. "Karada ve denizde bozulmaların ortaya çıkması" ifadesi; kasırgaların artması, arazilerin çorak hâle gelmesi, tatlı suların kirlenmesi, kıtlık, sel gibi felaketlerin artması şeklinde yorumlanmaktadır.

Bu ayet, dünyada yaşanan çevre sorunlarının büyük ölçüde insanların yanlış uygulamalarının bir sonucu olduğunu gösterir. Yaşanan sorunlar; insana sorumluluklarını hatırlatması, çevreyle ilişkisini gözden geçirmesi ve hatalarından ders çıkarması açısından bir uyarı niteliği taşır.

Sureden Çıkarabileceğimiz Mesajlar:

Doğadaki bozulmaların önemli bir kısmı insan eliyledir.

Çevreye verilen zarar, dolaylı olarak insanın kendisine döner.

İnsan, yaptığı hatalardan ders çıkarıp Allah'a yönelmeli, çevreye karşı sorumluluklarını yerine getirmelidir.