Rehberim Peygamberim7. Sınıf Peygamberimizin HayatıPeygamberimizin Hayatı

Konu anlatımı

1

Peygamberimizin Hayatında Sabır

Sabır Nedir, Neden Gerekir?

Sabır, sözlükte “engellemek, hapsetmek” gibi anlamlara gelir; dinî anlamıyla ise üzüntü, sıkıntı ve musibetler karşısında dirençli kalabilmektir. Hayatta herkes hastalık, yoksulluk ya da sevdiklerini kaybetme gibi zorluklarla karşılaşır. Sabreden insan ümitsizliğe düşmez, engeller karşısında olgunlaşır ve hedefine odaklı kalır. Kur’an’da “Allah, sabredenleri sever” buyrulur (Âl-i İmrân suresi). Peygamberimiz de sabreden kişiye Allah’ın dayanma gücü vereceğini, sabırdan daha hayırlı bir ikram olmadığını söylemiştir. Sabır, Allah’ın güzel isimlerinden es-Sabur ile de ilgilidir; bu isim, Allah’ın günahkârları cezalandırmakta acele etmemesini anlatır.

Yetimlikten Peygamberliğe Sabır

Hz. Muhammed (sav) daha anne karnındayken babasını, altı yaşında da annesini kaybetti. Büyüdüğü çevrede içki, kumar, faiz, yalan ve şirk olağan sayılıyordu; ona göre Cahiliyeİslam’dan önce Arap Yarımadası’nda cahiliye dönemi denen çağ; bilgi, düzen ve adaletten uzak, güçlünün haklı sayıldığı bir toplum yapısı böyle bir dönemdi. Buna rağmen kişiliğini korudu; güvenilir ve sözünde duran biri olduğu için halk ona “Muhammedülemin” dedi. Gençliğinde zayıfları korumak ve zulmü önlemek için kurulan HilfülfudulMekke’de saygın kişilerin kurduğu, zayıf ve güçsüzleri koruyan barış birliği cemiyetine katıldı. Bu, sabrın kötülük karşısında sessiz kalmak olmadığını, kötülükle mücadele etmek olduğunu gösterir.

Evlat acısını da defalarca yaşadı: Fatıma’nın dışındaki çocuklarının hepsi onun hayatında vefat etti. Oğlu İbrahim için gözyaşı döktüğünde şöyle dedi:

“…Bu, merhamettendir. Zira göz ağlar, kalp hüzünlenir. Ama biz ancak Rabbimizin razı olacağı şeyleri söyleriz.”
(Buhari, Cenâiz)

Yani ağlamak sabra engel değildir; önemli olan isyana varmayan bir tavırdır.


Davet Yolunda Sabır

İslam’ı anlatmaya başlayınca Peygamberimiz hakaret, alay ve eziyetle karşılaştı. Kâbe’yi tavaf ederken saldırıya uğradı, Hz. Ebû Bekir araya girerek onu kurtardı. Namaz kılarken başına deve işkembesi konuldu. Kur’an okuduğunda müşrikler bağırıp gürültü yaparak sesini bastırmaya çalıştı. Kendisine teklif edilen dünyalıkları reddetti ve şöyle dedi:

“… Sağ elime Güneş’i, sol elime de Ay’ı koysalar, Allah, dinini güçlendirinceye veya bu yolda canımı verinceye kadar asla bundan vazgeçmeyeceğim.”

Düşmanlarının arasında yakın akrabaları da vardı. Amcası Ebû Leheb ve karısı Ümmü Cemil geceleyin yoluna diken atar, kapısının önüne çöp dökerdi; Ebû Leheb ayrıca onun sözlerini yalanlar ve evine taş attırırdı. Kur’an’da bu ikili hakkında Tebbet suresi indi. Peygamberimiz tüm bunlara “Onların söylediklerine sabret ve onlardan güzellikle ayrıl” ayetinin (Müzzemmil suresi) tavsiyesi doğrultusunda karşılık verdi.

Mekke’de müşrikler Müslümanları bir mahallede üç yıl boyunca abluka altına aldı; temel ihtiyaçlarını bile karşılayamaz hâle geldiler. Peygamberimiz bu zor günlerde de sabrı ve metaneti ile ashabına örnek oldu. Müslümanlar, hayatın bir imtihan olduğunu bildikleri için dayandılar:

“Andolsun ki sizi biraz korku ve açlıkla; bir de mallar, canlar ve ürünlerden eksilterek deneriz. Sabredenleri müjdele.”
(Bakara suresi, 155. ayet)


İbadette ve İnsan İlişkilerinde Sabır

Sabır yalnızca musibetlere dayanmak değildir; ibadetleri aksatmadan sürdürmek ve günahlardan kaçınmak da sabır ister. Beş vakit namaz, ramazan orucu ve hac gibi ibadetler sabırla yapılır. Kur’an’da “Sabrederek ve namaz kılarak Allah’tan yardım dileyin” buyrulur (Bakara suresi). Peygamberimiz de en sevimli amelin az da olsa devamlı olanı olduğunu söyleyerek ibadette süreklilik gösterdi.

İnsanlarla ilişkilerinde de sakin kaldı, öfkeyle davranmadı. Mescitte uygunsuz bir davranışta bulunan bedevinin üstüne yürüyen sahabilere “Siz kolaylaştırıcı olarak gönderildiniz, zorlaştırıcı olarak değil” dedi ve adama nazikçe doğrusunu öğretti. Taif’te İslam’ı anlatmaya gittiğinde Sakîf kabilesi onu taşladı; canı yandığı hâlde “Allah’ım, Sakîf’e hidayet et!” diye dua etti.

Bugüne Düşen Ders

Peygamberimiz öfkelenme anında kendine hâkim olmayı büyük bir güç saydı:

“Güçlü kimse, insanları güreşte yenen değil, bilakis öfke anında kendisine hâkim olandır.”

Öfkelenen kişinin şeytandan Allah’a sığınması, ayaktaysa oturması, yine de geçmezse uzanması da onun tavsiyelerindendir. Peygamberimizin yaşadıklarını düşünen mümin kendi sıkıntısı karşısında daha güçlü durur; çünkü o da “Müslümanlar benim başıma gelen musibetlere baksınlar da kendi musibetleri karşısında güçlü olsunlar” demiştir. Müslüman, tevekkülElinden geleni yapıp gerekli tedbirleri aldıktan sonra sonucu Allah’tan beklemek eder, acele karar vermez, zor anlarda bile Allah’a isyan sayılacak tavırlardan uzak durur. Sabır; ruh ve beden sağlığı kadar toplumsal huzur için de gereklidir. Okulda, toplu taşımada ya da trafikte sabırsızlık arttıkça sorunlar da artar.

Mini quiz

Kısa Kontrol

  1. 1. Cahiliye döneminde güvenilir ve sözünde duran biri olduğu için halkın Hz. Muhammed’e verdiği lakap hangisidir?

  2. 2. Gençliğinde zayıfları korumak ve zulmü önlemek amacıyla kurulan hangi cemiyete katılmıştır?

  3. 3. Oğlu İbrahim’in vefatında gözyaşı döken Peygamberimiz bu durumu nasıl açıklamıştır?

  4. 4. Mekke’de müşriklerin Müslümanları bir mahallede üç yıl boyunca abluka altına alması sırasında Peygamberimiz nasıl davranmıştır?

  5. 5. Taif’te Sakîf kabilesi tarafından taşlanan Peygamberimiz, onlara beddua etmiştir.

İpucu: klavyede 1–4 ile cevaplayabilirsin
2

Peygamberimizin Hayatında Oruç

Oruç Nedir?

Oruç, sözlükte “bir şeyden uzak durmak, kendini tutmak” demektir. Dinî terim olarak tan yeri ağarmaktan güneş batana kadar ibadet niyetiyle yeme, içme ve bazı bedensel isteklerden uzak durmaktır. Kur’an’da oruç şöyle emredilir:

“Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakınmanız için oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de farz kılındı.”
(Bakara suresi, 183. ayet)

Oruç, önceki ümmetlere de farz kılındığı için ayrıca önem taşır. Ramazan orucu ise Kur’an’ın indirildiği ay olması nedeniyle özel bir değere sahiptir; ayetlere göre bu aya ulaşan kişi onu oruçla geçirmelidir (Bakara suresi, 185. ayet).

Peygamberimizin Oruç Hayatı

Peygamberimiz oruca büyük özen gösterdi. Farz olan ramazan orucunun dışında nafileFarz ve vacip dışında, sevap kazanmak amacıyla yapılan ve Peygamberimizin de yaptığı ibadetler oruçlar da tuttu. Pazartesi ve perşembe günlerini oruçlu geçirmeyi severdi; sebebini “Ameller pazartesi ve perşembe günleri Allah’a arz olunur. Ben amelimin arzı sırasında oruçlu olmayı isterim” sözüyle açıkladı. Ramazandan sonra en çok şaban ayında oruç tuttu, hicri ayların on üçüncü, on dördüncü ve on beşinci günlerini de oruçlu geçirdi. Aşure gününde, bir gün öncesi ya da sonrasıyla birlikte oruç tutmuş ve bunu tavsiye etmiştir.

“Kim inanarak ve karşılığını Allah’tan bekleyerek ramazan orucunu tutarsa geçmiş günahları bağışlanır.”
(Buhari, Îmân, 28)


İftar, Sahur ve Gece Gündüz İbadet

Peygamberimizin iftar sofrası sade ve israftan uzaktı. Özel yiyecek aramaz, yemek ayrımı yapmazdı. Bazen birkaç taze hurmayla, bulamazsa kuru hurmayla ya da birkaç yudum suyla orucunu açardı. İftar duası olarak şunu söylerdi: “Ey Allah’ım! Senin rızan için oruç tuttum. Senin rızkınla orucumu açtım.” Sahur konusunda ise “Sahura kalkın. Çünkü sahurda bereket vardır” buyurarak az bir şey de olsa sahur yapmayı öğütledi. Oruçluyken ibadetini daha da artırır, ramazanın gece ve gündüzlerinde çokça Kur’an okurdu.

Oruç ve Güzel Ahlak

Oruç yalnızca aç ve susuz kalmak değildir. Peygamberimiz onu bir kalkana benzetti: Oruçlu kimse saygısızlık etmemeli, kötü konuşmamalı; biri ona sövse ya da kavgaya kalkışsa “Ben oruçluyum” demelidir. Yani oruç, açlığa olduğu kadar öfkeye karşı da sabır ister. Peygamberimiz, yalanı ve yalana göre davranmayı bırakmayan kişinin yemeyi içmeyi bırakmasına Allah’ın ihtiyacı olmadığını da söylemiştir. Bu yüzden oruçlu, yalan, dedikodu ve iftiradan uzak durarak orucunun manevi değerini korumalıdır. Bir hadiste de oruç tutup da payına yalnızca açlık düşen kimselerden söz edilir (İbn Mâce, Sıyâm).


Ölçülü Olmak ve Paylaşmak

Peygamberimiz ibadette de ölçülü olmayı öğretti. Bir sahabinin bütün ömrünü oruçla geçirmek istediğini öğrenince onu uyardı: Gerektiğinde hem oruç tutmalı hem de iftar etmeli, hem uyumalı hem ibadet etmeli, her aydan üç gün oruç tutmalıydı. Sahabi daha fazlasına gücü yettiğini söyleyince, bir gün tutup bir gün tutmamayı, yani Davud aleyhisselamın orucunu tavsiye etti ve bundan daha faziletlisi olmadığını belirtti.

Orucun toplumsal yönü de vardır. Aç kalan kişi yoksulun hâlini daha iyi anlar; ihtiyaç sahiplerine yardım etmeye, iftar sofrasına yoksulları davet etmeye yönelir. Peygamberimiz “Bir oruçluya iftar veren, o kişinin sevabı kadar sevap elde eder. Oruçlunun sevabından da hiçbir şey eksilmez” buyurmuştur. Ayrıca oruç sabrı eğitir; Peygamberimiz onu “sabrın yarısı” olarak tanımlamıştır.

Mini quiz

Kısa Kontrol

  1. 1. Oruç, sözlükte ne anlama gelir?

  2. 2. Peygamberimiz pazartesi ve perşembe günleri oruçlu olmayı neden istediğini nasıl açıklamıştır?

  3. 3. Peygamberimiz, ramazandan sonra en çok hangi ayda oruç tutmuştur?

  4. 4. Peygamberimiz orucu neye benzetmiştir ve oruçluya ne tavsiye etmiştir?

  5. 5. Bütün ömrünü oruçla geçirmek isteyen sahabiye, gücünün yettiğini söylemesi üzerine Peygamberimiz hangi orucu tavsiye etmiştir?

  6. 6. Peygamberimiz, oruç tutup da yalanı ve yalana göre davranmayı bırakmayan kişinin yemeyi içmeyi bırakmasına Allah’ın ihtiyacı olmadığını söylemiştir.

İpucu: klavyede 1–4 ile cevaplayabilirsin
3

Peygamberimizin Hayatında İnfak ve Sadaka

İnfak ve Sadaka Ne Demektir?

İnfak, sözlükte “malı elden çıkarmak” demektir. Dinî anlamı ise Allah’ın hoşnutluğunu kazanmak için kişinin kendi servetinden harcama yapması ve muhtaçlara maddi yardımda bulunmasıdır. Gıda, giysi, ilaç ya da eşya yardımı olabileceği gibi para yardımı da infaktır. Sadaka ise daha geniştir: Allah’ın rızasını kazandıran her güzel söz ve davranış sadakadır. Selam vermek, ağaç dikmek, misafire ikramda bulunmak, güzel söz söylemek, güler yüz göstermek, yoldaki zararlı bir nesneyi kaldırmak bunlardan bazılarıdır. Peygamberimiz de “Her iyilik/güzel iş bir sadakadır” buyurmuştur (Buhari, Edeb, 33).

Nimetler Emanettir

Kur’an’da şöyle buyrulur: “Size ulaşan her nimet Allah’tandır…” (Nahl suresi, 53. ayet). İnsana verilen mal da geçici dünya hayatında bir emanettir. Peygamberimiz bu gerçeği şöyle ifade etmiştir: İnsan “Malım, malım!” der, oysa kendisine ait olan yalnızca yiyip bitirdiği, giyip eskittiği ve sadaka olarak ahirete önceden gönderdiğidir.

İmkânı olanların malında ihtiyaç sahiplerinin de hakkı vardır: “Mallarında (yardım) isteyen ve (iffetinden dolayı isteyemeyip) mahrum olanlar için bir hak vardır.” (Zâriyât suresi, 19. ayet). Peygamberimiz, Yemen’e vali olarak gönderdiği sahabiye halka Allah’ın zekâtı zenginlerden alınıp fakirlere verilmek üzere farz kıldığını bildirmesini söylemiştir.


Peygamberimizin Cömertliği

Peygamberimiz kendisinden bir şey isteyeni geri çevirmezdi. Bir sahabi, hediye edilen hırkasını beğenip isteyince onu üzerinden çıkarıp verdi. Bir gün ailesi için kesilen koyundan ne kaldığını sorduğunda Hz. Âişe “Bize sadece kürek kemiği kaldı” cevabını verdi; çünkü etin çoğu ihtiyaç sahiplerine dağıtılmıştı. Bunun üzerine Peygamberimiz “Demek ki kürek kemiği dışında tümü bize kaldı” buyurdu ve Allah yolunda verilenin boşa gitmediğini anlattı. Ona göre “Allah cömerttir, cömertliği sever.” Allah’ın güzel isimlerinden el-Kerim de cömertlik ve ihsan sahibi anlamına gelir.

Az da Olsa Süreklilik

İnfak ve sadaka belirli bir zamanda yapılıp biten bir ibadet değildir; Müslüman ömrü boyunca imkânı ölçüsünde sürdürmelidir. Peygamberimiz sadakada asıl olanın miktar değil süreklilik olduğunu belirtti. Müminleri cehennem azabından korumak için de “Yarım hurma ile bile olsa cehennemden korunun. Eğer bunu da bulamazsanız güzel bir sözle” buyurdu.

Bir mecliste “Her Müslüman’ın sadaka vermesi gerekir” deyince, sahabiler malı olmayan kişiyi sordu. Peygamberimiz sırayla şu cevapları verdi: Çalışıp hem kendi ihtiyacını karşılar hem sadaka verir; buna gücü yetmezse muhtaç, darda kalmış ve mazlumlara yardım eder; olmazsa iyiliği ve hayrı ister; bunu da yapamazsa kötülükten uzak durur. “Bu da bir sadakadır” dedi. Yani sadaka vermeyecek kadar fakir hiç kimse yoktur.


Nelere Dikkat Edilmeli?

Yardım ihtiyaç sahibine ulaşmalı, verilen mal da kaliteli olmalıdır. İyilik gösterişten uzak yapılmalı; başa kakılmamalı, karşılık beklenmemelidir. Yakınlara öncelik vermek de gerekir. Peygamberimiz, yoksula verilen sadakanın bir, akrabaya verilenin ise hem sadaka hem sılayırahimAkraba ile ilişkileri sürdürmek, onları ziyaret edip gözetmek olmak üzere iki sadaka sayıldığını söylemiştir.

Bazı insanlar elindekinin azalacağından korkarak vermekten çekinir. Oysa infak malı eksiltmez. Kur’an’da Allah yolunda harcama, kat kat karşılığı verilecek “güzel bir borç”a benzetilir (Bakara suresi, 245. ayet). Kişi öldükten sonra da sevabı süren hayırlara sadaka-i cariyeKöprü, çeşme, okul, cami, hastane gibi insanların uzun süre yararlanacağı hayır eserleri bırakmak; sevabı kişi öldükten sonra da devam eder denir. Peygamberimiz, insan ölünce ameli kesilse de sadaka-i cariye, kendisinden yararlanılan ilim ve ona dua eden salih evladın amelinin devam edeceğini söylemiştir (Müslim).

Mini quiz

Kısa Kontrol

  1. 1. İnfak, sözlükte ne anlama gelir?

  2. 2. Aşağıdakilerden hangisi, maddi yardım olan infaktan ayrı olarak yalnızca geniş anlamıyla sadaka kapsamında sayılır?

  3. 3. Hz. Âişe, ailesi için kesilen koyundan ne kaldığı sorulduğunda ne cevap vermiştir?

  4. 4. Peygamberimize göre sadakada asıl olan nedir?

  5. 5. Akrabaya verilen sadaka neden iki sadaka sayılmıştır?

  6. 6. Kişi öldükten sonra sevabı süren hayırlara sadaka-i cariye denir.

İpucu: klavyede 1–4 ile cevaplayabilirsin

Bilgi Kartları

Üniteyi bitirdin mi?11 soruluk ünite değerlendirme sınavıyla kendini dene.
Sınava başla