Konu anlatımı
Taif Yolculuğu
Taif, Mekke'nin yaklaşık 90 km doğusunda, deniz seviyesinden 1,7 km yüksekte kurulmuş bir şehirdir. Adı "etrafı duvarla çevrili" anlamına gelir; çünkü şehri surlar sarıyordu. Doğu, batı ve güneyden gelen ticaret yolları burada kesişirdi. Mekke, Medine ve Taif, Hicaz'ın en önemli üç şehriydi.
Yükseklik havayı da değiştirmişti. Kışlar sert ve soğuk geçerdi, yazlar ise bölgenin en ılıman havasını yaşatırdı. Mekke'de çöl iklimi hüküm sürerken Taif'te güney Avrupa'ya benzer bir iklim görülürdü. Bol yağmur ve su, şehri yemyeşil bir yer yapmıştı.
Taif Halkı ve Lat
Arap Yarımadası'nda toplum kabilelere dayanıyordu. Bedeviler çölde göçebe yaşar, hadariler ise köy ve şehirlerde yerleşik düzen kurardı. Taifliler hadariydi; tarımla ve ticaretle uğraşırdı. Şehrin en güçlü kabilesi Sakifler, Hevazin kabilesinin bir koluydu.
Sakifler Lat adlı putu kabilelerinin tanrıçası sayardı. Onlara göre Lat, Allah ile insanlar arasında aracılık ederdi. Bekçiliğini Attab bin Malik'in ailesi yapar, üzeri örtülü binaya Beytürrabbe denirdi. Mekke'yi Kâbe sayesinde kazandığı dinî ve ekonomik çekicilik kıskandırıyordu; Sakifler Lat'ın tapınağını bir hac merkezi yapmak istedi ve Kureyşlilere bunu kabul ettirdi.
Üzüm, Bal ve Ukaz Panayırı
Taif'te üzüm ve zeytin yaygın olarak yetişirdi; birçok Mekkelinin burada üzüm bağı vardı. Bal üretimi yoğundu, deri işçiliğinde de Taif öndeydi. Mekke'ye 48, Taif'e 24 km uzaktaki Ukaz Panayırı'na Arabistan'ın her yanından tüccarlar gelir, şairler şiirlerini kalabalıklara duyururdu.
İki şehir birbirine çok yakındı. Taifliler ürünlerini Mekke'de satar, Mekkeliler Taif'i yazlık olarak kullanırdı. Taif zaman zaman zenginlikte Mekke'yle yarışırdı. Bölgenin tek hekimi Haris bin Kelede ile dönemin ünlü şairi Nabiga da Taiflilerdendi.
Yolculuktan Önce Mekke: Boykot
Açıktan tebliğ başlayınca Müslümanların sayısı arttı. Müşrikler Hz. Peygamber'in amcası ve Haşimoğulları'nın lideri Ebu Talib'e gidip yeğenini vazgeçirmesini istedi. Peygamberimiz ise Güneş'i sağ eline, Ay'ı sol eline koysalar bile davasından dönmeyeceğini söyledi. Sonuç alamayan müşrikler düşmanlığı artırdı ve boykot kararı aldı: Müslümanlarla evlenilmeyecek, alışveriş yapılmayacak, evlerine girilmeyecekti. Karar metnini Kâbe'nin duvarına astılar.
Boykot 616'da başladı ve yaklaşık üç yıl sürdü. Haşimoğulları, Ebu Talib Mahallesi'nde sıkışıp kaldı. Peygamberimiz, Hz. Hatice ve Ebu Talib bütün mallarını Müslümanlar için harcadı. Sonunda boykot metnini güveler yedi, yalnızca "Bismik Allahümme" cümlesi kaldı. Müşrikler bunu görünce de "Bu bir sihirdir" deyip sözlerinden döndü.
Hüzün Yılı ve Taif Kararı
Boykot 619'da kaldırıldı. Ama aynı yıl yirmi beş yıllık eşi Hz. Hatice ile onu canı pahasına koruyan amcası Ebu Talib peş peşe vefat etti. Acı büyük olduğu için bu yıla Hüzün Yılı denildi; Ebu Talib'in ölümünden sonra baskı daha da arttı.
Peygamberimiz 620'de hem tebliğ etmek hem de Müslümanlar için güvenli bir yer bulmak amacıyla Taif'e gitti. Taif'i seçmesinin üç nedeni vardı: şehir Mekke'ye yakındı, anne tarafı akrabaları orada yöneticiydi ve amcası Abbas'ın ticareti sayesinde orada nüfuzu vardı.
Kısa Kontrol
1. Taif'te Sakifler hangi putu kabilelerinin tanrıçası saymıştır?
2. Mekkeli müşriklerin Müslümanlara uyguladığı boykot kaç yıl kadar sürmüştür?
3. Peygamberimizi koruyan Haşimoğulları'nın lideri, amcası olan kişi kimdir?
4. Hz. Hatice ile Ebu Talib'in peş peşe vefat ettiği yıla ne ad verilmiştir?
5. Peygamberimizin Taif'i seçmesinin nedenlerinden biri, amcası Abbas'ın ticareti sayesinde orada nüfuzunun bulunmasıdır.
İslam Davetine Taiflilerin Tepkisi
Çaresizlikte Taif Yolu
Müslümanlar sayıca azdı ve müşriklerin zulmü artıyordu. Peygamberimiz onları korumak için yeni yollar aradı ve Zeyd bin Harise (ra) ile birlikte Taif'e gitti.
İlk olarak Sakif kabilesinin ileri gelenleriyle görüştü. Karşısında Amr bin Umeyr'in üç oğlu vardı: Abdi Yalil, Mesud ve Habib. Taif'te önemli kararları bu aile alıyordu. Peygamberimiz onlara İslam'ın esaslarını anlattı; Allah'ın birliğine ve kendi peygamberliğine inanmalarını istedi.
Davet Reddediliyor
Sakif ileri gelenleri daveti kabul etmedi. Kureyşlilerle güçlü ticari bağlarını ve Mekke'deki siyasi konumlarını kaybetmek istemiyorlardı. Peygamberimiz bu olumsuz cevaptan ümidini kesmedi; şehrin diğer ileri gelenlerine de aynı çağrıyı götürdü. Onlar da olumlu karşılık vermedi, üstelik incitici sözler söyledi. Biri alaycı biçimde, Allah'ın senden başka elçi bulamadığını mı sandığını sordu. Bir diğeri ise sana asla cevap vermem dedi. Çünkü ona göre Peygamberimiz gerçekten Allah'ın elçisiyse bu cevaba muhtaç değildi, yalan söylüyorsa konuşulmaya değmezdi.
Taşlanan Elçi
Peygamberimiz, Taiflilerin daveti reddettiğini Mekkeli müşriklerin duymasını istemedi. Çünkü bunu öğrenirlerse Müslümanlara baskıyı artırabilirlerdi. Ne var ki Taifliler görüşmeyi Mekkelilere bildirdi, halkı da kışkırttı. Halk Peygamberimizi taşladı ve şehirden çıkmaya zorladı. Zeyd bin Harise (ra) canını hiçe sayarak taşların önüne geçmeye çalıştı; ikisi de ağır yaralandı.
Taif dönüşünde saldırılar, Kureyşli Rebia'nın oğulları Utbe ile Şeybe'nin bağına varıncaya kadar sürdü. Peygamberimiz Rabbine sığınarak dua etti:
"Allah'ım! Gücümün yetersizliğini, çarelerimin tükenişini ve insanlar tarafından hor görülmemi sana havale ediyorum. Ey merhametlilerin merhametlisi! ... Bu, senin bana karşı bir öfkenden ileri gelmiyorsa ben buna aldırış etmem."
(Peygamberimizin Taif dönüşü duası; ders kitabında İbn Hişam, İslam Tarihi, 1/421 kaynak gösterilmiştir.)
Bağın sahibinin Hristiyan kölesi Addas, Peygamberimize bir tabak üzüm ikram etti. Peygamberimiz yemeye başlarken "Bismillah" dedi. Addas bu sözün anlamını sordu ve sohbet başladı. Peygamberimizin sözlerinden ve davranışlarından etkilenen Addas Müslüman oldu.
Mekke'ye Dönüş
Peygamberimiz Mekke'ye dönmek istedi, ama şehre doğrudan giremedi. Mekke'deki geleneğe göre birinin ona eman (koruma) vermesi gerekiyordu. Bu korumayı Mutim bin Adiy verdi ve Peygamberimiz şehre girdi. Mekke'ye girdikten sonra İslam'ı yaymaya devam etti.
Taif'te yaşananlar Peygamberimizin sabrını, dayanıklılığını ve kararlılığını gösterir. Bunca zorluğa rağmen mücadelesinden vazgeçmedi. Bu duruşu yalnızca kendi dönemindeki Müslümanlara değil, kıyamete kadar gelecek herkese örnek oldu. İlk Müslümanlar sayıca azdı. Yine de Peygamberimizin metanetinden güç alarak inançları uğruna her baskıya göğüs gerdiler. Bu fedakârlık İslam'ın ayakta kalmasına ve bugünkü geniş Müslüman dünyasının oluşmasına katkı sağladı.
Kısa Kontrol
1. Peygamberimiz Taif'e gittiğinde yanında hangi sahabi vardı?
2. Taifli Sakif liderleri Peygamberimizin davetini neden reddetmiştir?
3. Peygamberimiz Taif dönüşü Utbe ve Şeybe'nin bağında kimden üzüm ikram almıştır?
4. Peygamberimizin Mekke'ye girebilmesi için eman veren kişi kimdir?
5. Peygamberimiz, Taiflilerin daveti reddetmesini Mekkeli müşriklerin duymasını istememiştir.
Taif’te İslam’ın Yayılma Süreci
Mekkelilerin Yanında Saf Tutan Taif
Sakif'in yöneticilerinden Abdi Yelil ailesi, Peygamberimizin anne tarafından akrabasıydı. Yine de 620'deki Taif ziyareti bu ailenin düşmanlığı yüzünden olumsuz bitti. Mekkeli Velid bin Muğire de peygamberliğin Sakif'in ileri gelenleri dururken Hz. Muhammed'e (sav) verilmesine tepki göstermişti. Kur'an bu itirazı aktarır:
"'Bu Kur'an, şu iki şehirden büyük bir kişiye indirilseydi ya!' diye de eklediler."
(Zuhruf suresi, 31. ayet)
Taifliler önce müşrikleri fikren destekledi. Bedir'de onlara bilgi vererek dolaylı yardım etti. İlk doğrudan ittifak Hicret'in üçüncü yılındaki Uhud Savaşı'nda kuruldu; Taifli kadınlar bile savaşa katıldı. Beşinci yılda Sakifler, Medine'yi kuşatan müşrik ordusuna askerleriyle katıldı. Müslümanların kazandığı Hendek Savaşı bu saldırılara son verdi.
Hudeybiye ve İlk Sakifli Müslümanlar
Müslümanlar güçlendikçe İslam yayıldı; Hendek'ten bir yıl sonra Sakif kabilesinden birçok kişi Müslüman oldu. Hicret'in altıncı yılındaki Hudeybiye görüşmelerinde Peygamberimizin muhafızı Sakifli Müslüman Muğire bin Şube'ydi. Mekkelilerle konuşan heyetin başındaki Urve bin Mesud ise onları sakin olmaya ve antlaşmaya uymaya çağırdı. Taifliler Müslümanların ticaret yollarını ele geçirmesinden rahatsızdı. Bu yüzden antlaşmaya, Taif'e giden yolcuların Mekke'den güvenle geçmesini sağlayan bir madde kondu.
Barış ortamında Taifli Müslümanların sayısı arttı. Ebu Basir gibi bazıları Medine'ye sığındı. Sakif'ten Ahnes bin Şerik antlaşma gereği iadelerini isteyince Peygamberimiz sözüne uydu. Ebu Basir ve arkadaşları sonra İys denilen yere çekilip Mekke ve Taif kervanlarına saldırdı; Kureyşliler bunun üzerine onların Medine'ye alınmasını istedi.
Huneyn Gazvesi ve Taif Kuşatması
Mekke fethedilince, sıranın kendilerine geleceğinden korkan Hevazin kabilesi, Taifli askerlerle birlikte savaşa hazırlandı. Peygamberimiz on bin Medineli ve iki bin Mekkeli Müslümanla Huneyn'e yürüdü. Hevazinliler vadide pusu kurdu; yoğun ok atışı Müslüman ordusunu dağıttı. Peygamberimiz ve amcası Abbas'ın (ra) çağrılarıyla Müslümanlar yeniden toplanıp hücuma geçti ve savaşı kazandı. Ayet bu dersi hatırlatır:
"O gün sayıca çokluğunuz sizi böbürlendirmişti, fakat bunun size hiçbir yararı olmamıştı."
(Tevbe suresi, 25. ayet)
Yenilen müşrikler Taif'e kaçıp kapıları kilitledi; bir yıllık erzak biriktirmişlerdi. Peygamberimiz şehri kuşattı, debbabe ve mancınık kullanıldı. Kuşatma yirmi günden fazla sürdü ama sonuç vermedi ve kaldırıldı. Ardından Taifli önder Malik bin Avf görüşmeye geldi; Peygamberimiz mallarını ve esir düşen ailesini geri verdi. Malik Müslüman oldu ve Taif'e yönetici atandı. Ancak Urve bin Mesud şehre dönüp Sakif'i İslam'a çağırınca şehit edildi.
Heyetler Yılı: Taif Müslüman Oluyor
Hicret'in 9. yılında Medine'ye birçok heyet geldiği için bu yıla Heyetler Yılı denildi. Taif de altı kişilik bir heyet gönderdi; başkanı Abdi Yelil bin Amr'dı. Heyet Taif'in kutsal ilan edilmesini, Lat'a dokunulmamasını, namaz, zekât, içki ve zina yasağından ve askerlikten muaf tutulmalarını şart koştu.
Peygamberimiz isteklerini sakin biçimde dinledi. Namazın Allah'ın emri, içki ve zinanın açık kötülük olduğunu söyledi; yalnızca öşür ve cihada çağrılmama konusunda kolaylık gösterdi. Yapılan antlaşmayla Taif halkı İslam'a girdi. Zamanla Sakifler İslam'ın bütün kurallarını uyguladı. Peygamberimizin vefatından sonra birçok kabile irtidat etti (dinden döndü). Kureyş ve Sakif ise İslam'a bağlı kaldı; Sakifler dönen kabilelere karşı mücadeleye katıldı.
Kısa Kontrol
1. Taifliler müşriklerle ilk doğrudan ittifakı hangi savaşta yapmıştır?
2. Taif kuşatması ne kadar sürmüştür ve nasıl sonuçlanmıştır?
3. Kuşatmanın ardından Peygamberimizin İslam'a davet ettiği, Müslüman olunca Taif'e yönetici atadığı kişi kimdir?
4. Taif heyeti, Müslüman olmak için hangi şartı öne sürmüştür?
5. Peygamberimiz, Taif heyetinin tüm şartlarını olduğu gibi kabul etmiştir.