Konu anlatımı
Nisa Suresi
Okumak da bir ibadet
Kur’an-ı Kerim’i tecvit kurallarına uygun biçimde ve anlamını düşünerek okumaya tilavetKur’an-ı Kerim’i tecvit kurallarına uygun biçimde ve anlamını düşünerek okuma denir. Dinimize göre Kur’an okumak bir ibadettir. Müslümanlar namazlarda ve başka vakitlerde sure ve ayet okurlar. Kandil geceleri, nişan ve düğünler, taziyeler, asker uğurlamaları gibi pek çok yerde de Kur’an okunması kültürümüzün önemli bir parçasıdır.
Doğru ve güzel tilavet için tecvit kurallarını yalnız bilmek yetmez, okurken uygulamak da gerekir.
Nisa suresinde ne okuyoruz?
Bu ünitede Nisa suresinin 1-18. sayfalarını, yani 1-101. ayetlerini yüzünden okuyacaksın. Sure Medine döneminde inmiştir ve 176 ayettir; sen ilk 101 ayetini çalışıyorsun.
Okuma düzeyini bir kontrol listesiyle ölçeceğiz. Listede şunlar var: abdestli olmaya özen göstermek, okumaya euzübesmele ile başlamak, harfleri mahreçlerine uygun söylemek, elif lâm takısına, sakin mime, kalkaleye, ra harfine ve lafzatullahtaki lâm harfine dikkat etmek.
İlk sayfayı önce dinle, sonra daha önce öğrendiğin tecvit kurallarını sayfada bul ve uygulayarak seslendir. Hatalarını görmek için aynı sayfayı sınıfla koro hâlinde bir kez daha okuyabilirsin.
Kalkale
Kalkale, harfin mahrecinin sarsılarak vurgulu bir tonla çıkarılmasıdır. Kalkale harfleri ب - ج - د - ط - ق harfleridir. Bu harflerden biri kelime içinde cezimliyse ya da üzerinde vakıf yapılıyorsa kalkale yapılır. Kalkale vaciptir.
Çıkan ses, önceki harfin harekesine uygun olmalıdır. Kalkale harfine hareke vermemeli, onu şeddeliymiş gibi de okumamalısın.
Nisa suresi 17-19. ayetlerde şu örnekleri bulabilirsin:
- تُبْتُ (Nisa 4:18), okunuşu tubtü: be cezimli olduğu için kelimenin ortasında kalkale yapılır. (18. ayet)
- أَعْتَدْنَا (Nisa 4:18), okunuşu a‘tednâ: dal harfi cezimlidir, burada da kalkale vardır. (18. ayet)
Lafzatullahtaki lâm
Lafzatullah, “Allah lafzı” demektir. Bu kelimedeki lâm harfi aslında incedir; ama Allah lafzından önceki harfin harekesine göre kalın da okunur.
- Önceki harfin harekesi üstün veya ötre ise lâm kalın okunur.
- Önceki harfin harekesi esre ise lâm ince okunur.
Allahümme kelimesindeki lâm için de aynı kural geçerlidir.
Nisa suresi 38-40. ayetlerde bak:
- بِٱللَّهِ (Nisa 4:39), okunuşu billâhi: be esrelidir, lâm ince okunur. (38. ayet; 39. ayette de geçer)
- وَكَانَ ٱللَّهُ (Nisa 4:39), okunuşu ve kânallâhü: nun üstünlüdür, lâm kalın okunur. (39. ayet)
- إِنَّ ٱللَّهَ (Nisa 4:40), okunuşu innallâhe: nun yine üstünlüdür, lâm kalın okunur. (40. ayet)
Kısa Kontrol
1. Tilavet ne demektir?
2. Aşağıdaki harflerden hangi grup kalkale harflerini gösterir?
3. Nisa suresi 18. ayetteki تُبْتُ kelimesinde hangi tecvit kuralı vardır?
4. بِٱللَّهِ ifadesinde Allah lafzındaki lâm nasıl okunur?
5. Kalkale yapılırken kalkale harfine hareke verilir.
Fussilet Suresi
Fussilet suresi
Fussilet suresi Mekke döneminde inmiş, 54 ayetlik bir suredir. Bu ünitede surenin tamamını, yani 1-6. sayfalarını yüzünden okuyacaksın.
Bu bölümün performans görevi, Fussilet suresinin sayfalarında elif lâm takısı, sakin mimin okunuşu, kalkale, ra harfi ve lafzatullahtaki lâm harfiyle ilgili örnekleri bulup bunları anlatan bir sunum hazırlamaktır. Önce sayfaları Diyanet İşleri Başkanlığı’nın basılı ya da dijital kaynaklarından okuyacak, sonra bulduğun örnekleri ayet numarasıyla bir tabloya yazacaksın.
Aşağıda aynı surede karşına çıkacak birkaç örneği kuralıyla birlikte görebilirsin.
Elif lâm takısı
Kelimenin başındaki elif lâm takısından sonra gelen harfe bakılır.
İdgam şemsîyye: Elif lâm takısından sonra şemsî harflerden biri gelirse lâm okunmaz, şemsî harf şeddeli okunur. Şemsî harfler ت ث د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ل ن harfleridir.
- ٱلزَّكَوٰةَ (Fussilet 41:7), okunuşu ez-zekâte: lâm okunmaz, zây şeddeli okunur. (7. ayet)
- ٱلصَّٰلِحَٰتِ (Fussilet 41:8), okunuşu es-sâlihât: sad şeddeli okunur. (8. ayet)
- ٱلسَّمَآءِ (Fussilet 41:11), okunuşu es-semâ’i: sin şeddeli okunur. (11. ayet)
İzhar kamerîyye: Takıdan sonra kamerî harflerden biri (ا ب ج ح خ ع غ ف ق ك م ه و ي) gelirse lâm cezimli olarak okunur.
- ٱلْعَٰلَمِينَ (Fussilet 41:9), okunuşu el-âlemîn: ayn kamerî harftir, lâm okunur. (9. ayet)
- ٱلْأَرْضَ (Fussilet 41:9), okunuşu el-ard: elif (hemze) kamerîdir, lâm okunur. (9. ayet)
Sakin mim
Cezimli mime sakin mim denir. Sonrasında gelen harfe göre üç kural oluşur.
İdgam misleyn mealgunne: Sakin mimden sonra harekeli bir mim gelir. İki mim birleşir ve bir buçuk elif miktarı gunneli okunur.
- لَهُم مَّا (Fussilet 41:25), okunuşu lehüm mâ: iki mim birleşir. (25. ayet)
Dudak ihfası (ihfâ-i şefevî): Sakin mimden sonra be gelir. Mim, dudaklar fazla bastırılmadan gunneli okunur; gunne bir buçuk elif miktarıdır.
- وَهُم بِٱلْءَاخِرَةِ (Fussilet 41:7), okunuşu ve hüm bil-âhıra: mimden sonra be vardır. (7. ayet)
Sakin mimin izharı (izhâr-ı şefevî): Sakin mimden sonra mim ve be dışında bir harf gelir. Mimde idgam ve gunne yapılmaz, cezimli olarak okunur.
- لَهُمْ أَجْرٌ (Fussilet 41:8), okunuşu lehüm ecrun: mimden sonra hemze gelmiştir. (8. ayet)
Kalkale ve ra harfi
Kelime sonundaki harekeli kalkale harfi üzerinde durursan (vakıf) kalkale oluşur; durmazsan yapılmaz. Fussilet suresinin 5. ayetinde حِجَابٌۭ kelimesinin sonundaki be için vakıf yapıldığında kalkale uygulanır.
Ra harfi harekesine ve çevresindeki harflere göre kalın ya da ince okunur.
- Harekesi üstün veya ötre ise, ya da sakin olup önceki harfin harekesi üstün veya ötre ise ra kalındır.
- Harekesi esre ise ya da sakin olup önceki harfin harekesi esre ise ra incedir.
- قُرْءَانًا (Fussilet 41:3), okunuşu kur’ânen: ra sakindir, önündeki harfin harekesi ötredir; ra kalın okunur. (3. ayet)
- ٱلْءَاخِرَةِ (Fussilet 41:7), okunuşu el-âhıra: ra esrelidir; ince okunur. (7. ayet)
Kısa Kontrol
1. Fussilet suresi 7. ayetteki ٱلزَّكَوٰةَ kelimesinde elif lâm takısından sonraki lâm için hangisi doğrudur?
2. ٱلْعَٰلَمِينَ kelimesinde hangi kural vardır?
3. وَهُم بِٱلْءَاخِرَةِ ifadesinde sakin mimden sonra be gelmiştir. Bu durumda hangi kural oluşur?
4. Aşağıdaki kelimelerin hangisinde ra harfi ince okunur?
5. Sakin mimden sonra be harfi gelirse mim gunnesiz ve cezimli okunur.